ҚазМұнайГаз: салалық стандарттардан халықаралық инжинирингке дейін
2002 жылы «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ (ҚМГ) құрылуы егемен Қазақстанның мұнай-газ саласының алдына өндірістік активтерді жаңғырту ғана емес, сонымен бірге адам капиталына деген көзқарасты түбегейлі қайта қарау міндетін де қойды. Егер дамудың бастапқы кезеңдерінде кен орындарында жинақталған шеберлікті жүйелеу және бірыңғай стандарттар бойынша операциялық персоналды жаппай даярлау басымдық болса, бүгінде компанияның білім беру және әлеуметтік стратегиясы өңірлік дамуды және технологиялар трансфертін басқарудың күрделі механизмі болып табылады. Білім мен әл-ауқатқа салынған инвестициялар елдің минералды-шикізат кешенінің технологиялық қауіпсіздігі мен тұрақтылығын қамтамасыз етудің негізгі шарты ретінде қарастырылады.
Корпоративтік оқыту және цифрлық модельдеу
Дамудың бастапқы кезеңінде ҚазМұнайГаз біліктілік талаптарын реттейтін өзекті нормативтік базаның тапшылығына тап болды. Осыған байланысты 2000 жылдары жинақталған өндірістік шеберлікті қатаң құжаттық форматқа көшіру бойынша ауқымды жұмыс басталды: мұнайшылардың шашыраңқы практикалық білімі мен дағдылары әдістемелік тұрғыдан жинақталып, талданып, әрбір жұмыс орны үшін құзыреттердің нақты, әмбебап сипаттамаларына айналдырылды. 2009 жылға қарай саланың бейінді мамандары ұлттық компанияның қолдауымен 300-ден астам кәсіптік стандартты әзірледі, бұл нақты өндірістің сұраныстарын білім беру мекемелерінің оқу жоспарларымен сәйкестендіруге мүмкіндік берді. Бірыңғай үйлестіру жүйесін құру 2011 жылға қарай корпоративтік оқу орталықтарының базасында 19 мыңнан астам қызметкерді оқытып, сенімді кадрлық өзекті қалыптастыруға мүмкіндік берді.
Модернизацияның тереңдеуіне қарай назар жоғары технологиялық өңдеу секторына аударылды. Жаңа технологиялық циклдердің күрделілігі қолданбалы дағдыларды шынайы жағдайларға жақындатылған ортада пысықтауды талап етті. «Жаңару» бағдарламасы аясында Атырау мұнай өңдеу зауытында (АМӨЗ), Павлодар мұнай-химия зауытында (ПМХЗ) және Шымкент МӨЗ-інде (ПКОП) компьютерлік жаттығу кешендері орналастырылды. Қауіпсіз цифрлық ортада штаттан тыс жағдайларды симуляциялау жоспарлы-алдын алу жұмыстарына (ЖАЖ) дайындықтың міндетті кезеңіне айналды, бұл технологиялық іркілістердің тәуекелдерін барынша азайтты және ішкі нарыққа отын жеткізудің тұрақтылығын арттырды.
Нақты жобалардан дуальды оқытуға дейін
2002 жылдан бастап ҚазМұнайГаз саланың технологиялық дамуы жас инженерлердің ағынысыз мүмкін еместігін түсіне отырып, жоғары оқу орындарымен жүйелі жұмысты құра бастады.
Алғашқы кезеңдерде бұл қолдау кадрларды даярлауға да, халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдауға да бағытталған нақты жобалар сипатында болды. 2014 жыл айтулы жыл болды, ол кезде «Кәсіпқор» КЕАҚ-мен бірлесіп «Мамандық бойынша базалық білім алу» пилоттық жобасы іске қосылды. Бастама компания қызметкерлері балаларының, сондай-ақ аз қамтылған отбасылардан шыққан балалар мен жетім балалардың арасынан 50 баланы қамтыды. Оқыту ағылшын тілінде сұранысқа ие мұнай-газ мамандықтары бойынша жүргізілді және физика, химия және математиканың қарқынды курстарын қамтыды. Атыраудағы жобаны жүзеге асыруға беделді шетелдік серіктестер тартылды: канадалық Оңтүстік Альберта институты (SAIT Polytechnic), Британдық кеңес, сондай-ақ GSESystems, PetroEd және SPT құрамындағы консорциум. Демеушілік қаражат есебінен тұру, тамақтану, ай сайынғы стипендия және Атырауға дейін жол жүру көлік шығындары толығымен төленді. Бағдарлама аяқталғаннан кейін тыңдаушылар қазақстандық диплом мен IADC (International Association of Drilling Contractors) халықаралық стандартының сертификатын алды.
2010 жылдардың соңына қарай мұнай-газ саласы үшін тар бейінді мамандарды – атап айтқанда, сейсмиктерді, геофизик-петрофизиктерді, қабатты гидравликалық ұңғылау (ҚГҰ) және геомеханикалық модельдеу мамандарын, терригенді және карбонатты коллекторлардың седиментологтарын, химик-технологтарды және жайғастыру мен жерүсті жабдықтары бойынша мамандарды мақсатты түрде даярлаудың өткір қажеттілігі туындады. Бұл кадрлар «КМГ Инжиниринг» ЖШС-нің (КМГИ) ғылыми-зерттеу және өндірістік міндеттерін, соның ішінде жаңа кен орындарын барлауды, қабаттардың мұнай бергіштігін арттыруды және заманауи өндіру технологияларын енгізуді жүзеге асыру үшін өте маңызды болды.
2019 жылы КМГИ ғылыми-зерттеу институтының базасында KMGE School бағдарламасы басталды. Оның тұжырымдамасы ұзақтығы 1 жылдан 2 жылға дейінгі қосымша пәндердің қарқынды курсынан өту үшін елдің жетекші жоғары оқу орындарының дарынды бакалавриат студенттерін (негізінен 3-4 курс) іріктеп алудан тұрады.
Бағдарлама тереңдетілген теориялық дайындықты компанияның зертханалары мен өндірістік объектілеріндегі практикалық жұмыспен ұштастырады, сондай-ақ институттың тәжірибелі инженерлері мен ғалымдарының тәлімгерлігін қамтиды.
Теория мен практиканың интеграциясы бірнеше цикл бойы жоғары тиімділікті көрсетті. Алғашқы ағын (2019–2021) аясында Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университетінің (ҚазҰТЗУ) және әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің (ҚазҰУ) студенттері оқудан өтті. Қатысушылар геомодельдеу, ҚГҰ технологиялары, материалтану және өнеркәсіптік химия бойынша мамандандырылған модульдерді игеріп, сонымен қатар компанияның нақты ҒЗТҚЖ-на қатысты. Бағдарлама қорытындысы бойынша 25 жас маман институт штатына инженер-зерттеуші және технолог лауазымдарына сәтті жұмысқа орналасты.
Оң тәжірибе бастаманы ауқымдандыруға мүмкіндік берді. Екінші ағын (2022–2024) мұнай-газ процестерін цифрлық трансформациялау және өндіруді автоматтандыру бойынша мамандандыруды қоса отырып, даярлық бағыттарының тізбесін кеңейтті. Нәтижесінде 18 түлек институттың бейінді бөлімдерінен жұмыс орындарын алып, компания жобаларына бірқатар инновациялық шешімдерді енгізді.
Қазіргі уақытта 10 перспективалы студентті қамтитын бағдарламаның үшінші кезеңі (2025–2027) жүзеге асырылуда. Оқыту озық технологияларға, соның ішінде өндіруді болжау үшін үлкен деректермен жұмыс істеуге, карбонатты коллекторларды модельдеуге және мұнай өндірудің экологиялық таза әдістерін әзірлеуге бағытталған. Корпоративтік стандарттарды сәтті игерген, практикадан өткен және қолданбалы жобаларды қорғаған жағдайда оларды «КМГ Инжиниринг» ЖШС-на жұмысқа орналастыру компанияның негізгі ғылыми-өндірістік бағыттарына бекітумен 2027 жылдың шілде және тамыз айларына жоспарланған.
2020 жылдары ұлттық компанияның жоғары оқу орындарымен өзара іс-қимыл парадигмасы теорияны, тағылымдаманы және кейіннен жұмысқа орналасуды ұштастыратын дуальды оқытудың ауқымды жүйесіне трансформацияланды.
Мысалы, тек бір ғана Атырау МӨЗ-інде дуальды оқыту бағдарламасы 2016 жылдан бері жүзеге асырылып келеді және нақты өндірістік жағдайларға бейімделген бәсекеге қабілетті техникалық мамандарды даярлауға бағытталған. Аталған кәсіпорындағы дуальды жүйенің басты ерекшелігі – студенттер оқу уақытының 60%-ын кәсіпорында өткізеді (практикалық дағдыларды алады) және 40%-ын оқу орнында (теорияны зерттейді) өткізеді. Оқыту тікелей өндірістік учаскелерде өтеді:
– студенттер технологиялық процестерді нақты қондырғыларда (баяу кокстеу, бензин мен дизель отынын гидротазарту және т.б.) зерттейді,
– Орталық зауыт зертханасында практиканттар заманауи автоматтандырылған жабдықта шикізат пен мұнай өнімдерінің сапалық сипаттамаларын анықтайды және сынақтар жүргізеді.
– әрбір студентке зауыттың білікті қызметкерлері қатарынан тәжірибелі тәлімгер бекітіледі, ол жабдықты және кәсіпорынның жұмыс принциптерін меңгеруге көмектеседі.
– жаңартылған бағдарлама аясында студенттер сонымен қатар 3D-технологияларды, заманауи мультимедиялық кешендерді (iSpring) және P&ID схемаларын қолдана отырып оқиды. Олар үшін жетекші сарапшылардан шеберлік сыныптары және мұнай компанияларының өкілдерімен кездесулер өткізіледі.
Зауыт Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті (АМГҰ), APEC PetroTechnic жоғары колледжі және С. Мұқашев атындағы Атырау политехникалық жоғары колледжі сияқты бейінді оқу орындарымен белсенді жұмыс істейді.
Дуальды оқытуға қабылдау үшін қатаң конкурстық іріктеу жүргізіледі. АМӨЗ-дің арнайы комиссиясы студенттерді теорияны білуге (мұнай өңдеу, химия, жабдықтар бойынша сұрақтар) тест өткізеді және сұхбат жүргізеді. Дәл дуальды оқыту бағдарламасы бойынша оқитын студенттерге 1 АЕК мөлшерінде ғана өте қарапайым арнайы қаржылық қолдау төленеді (мысалы, 2022 жылы бұл 3063 теңгені құрады). Бұл төлем ынталандыру элементі болып табылады. Сондай-ақ зауыт оқу орындарымен мақсатты келісімдер жасайды, мысалы, практикалық сабақтар өткізу үшін АМӨЗ, АМГҰ және Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) арасындағы үшжақты шарт.
АМӨЗ-дегі дуальды оқытудың басты мақсаты – өз міндеттеріне сенімділікпен және жауапкершілікпен қарайтын білікті мамандарды тәрбиелеу.
Студенттер уақытының 60%-ын партада емес, нақты өндірісте өткізетіндіктен, мұндай қолдау қосымша мотивация ретінде қызмет етеді.
Қаржылық қолдаудың тағы бір түрі бар екенін де атап өткен жөн: зауыттың жұмыс орындарында тікелей өндірістік оқытудан және кәсіптік практикадан өтетін 4-курс студенттеріне 1 ең төменгі жалақы (1 ЕТЖ) мөлшерінде өтемақы төленеді. Бұл зауыттың практиканттарды қолдау және болашақта олардың үздіктеріне тұрақты жұмыс орнын ұсыну үшін қаржылық ынталандырудың сан алуан түрлерін қолданатынын көрсетеді.
АМӨЗ-дің жеңілдіктері бар басқа да білім беру және кадрлық бағдарламалары бар. Сонымен, «Жас маман» бағдарламасы негізінен зауыттың қазіргі қызметкерлерінің балаларына бағытталған. Бұл бағдарлама аясында АМӨЗ студенттердің Қазақстан мен Ресейдің жетекші техникалық жоғары оқу орындарында күндізгі бөлімде оқуын толық төлейді.
Сонымен қатар, студенттерге (жақсы үлгерім жағдайында) 1 ең төменгі жалақы (ЕТЖ) мөлшерінде ай сайынғы стипендия төленеді, ал оқуды бітіргеннен кейін зауытқа жұмысқа орналасуға кепілдік беріледі. Өз кезегінде, тағылымдама бағдарламасы («Тағылымдамадан өтуші» / «АМӨЗ тағылымгері») – бұл колледждер мен жоғары оқу орындарының түлектеріне арналған бір жылдық бағдарлама. Бұл бағдарлама бойынша қатысушыларға ай сайынғы жалақы төленеді, тегін тамақ беріледі, ал басқа қаладан келген стажерлер мен шалғай аудандардан келген балалар үшін APEC Training Center базасындағы жатақханада тегін тұру қарастырылған. Тағылымдамадан сәтті өткендер АМӨЗ-де немесе ҚазМұнайГаздың еншілес ұйымдарында тұрақты жұмыс орнына ие болады.
Бұл жұмыстың ауқымы дәйекті түрде өсіп келеді: егер 2024 жылы ҚМГ компаниялар тобынан әртүрлі жоғары оқу орындарында білім беруді қаржыландырумен 1 966 студент қамтылса, ал өндірістік және диплом алдындағы практика бағдарламаларынан 1 713 адам өтсе, 2025 жылы компания қазірдің өзінде 2 116 студенттің оқуын қаржыландырды. Нақты объектілердегі тағылымдамаларды интеграциялау «Ембімұнайгаз» (ЕМГ) және «Қаражанбасмұнай» (ҚБМ) акционерлік қоғамдарының кәсіпорындарында, АМӨЗ, ПМХЗ және ПКОП зауыттарында, сондай-ақ KPI және KMG International компанияларында іске асырылды.
Компанияның мұнай өңдеу активтерінде мақсатты даярлықтың тар мамандандырылған бағдарламалары енгізілді.
Атырау мұнай өңдеу зауытында жоғарыда аталған «Жас маман» жобасы 2024 жылы 11 жас маманды тартуға мүмкіндік берді, оның ішінде 4-еуі толық циклді аяқтады, ал 2-еуі жұмысқа орналасты. 2025 жылдың қорытындысы бойынша жаңа қабылдау бойынша 1 студент іріктелді, бұл ретте көрсетілген кезеңде түлектер шығарылған жоқ. Қазіргі уақытта 6 студент оқуын жалғастыруда, оның ішінде 4 адам курсты 2026 жылдың маусымында аяқтайды, содан кейін кезекті қабылдау жүзеге асырылады деп күтілуде.
Сол кәсіпорындағы анағұрлым жаппай «Стажер» бастамасы үш негізгі бағыт бойынша кадрлар даярлауға бағытталған: технологиялық қондырғылардың операторы, технологиялық сорғылар мен компрессорлардың машинисі, сондай-ақ бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматиканың (БӨАжА) аспапшысы және слесарі. Аталған білім беру бағдарламасы 80 адамды қамтып, жоғары практикалық тиімділікті көрсетті: 75 маман зауыттың өндірістік объектілеріне жұмысқа орналастырылды, ал қалған 5-еуі тиісті бос жұмыс орындарының пайда болуын күтумен кадрлық резервке қабылданды.
2025 жылы академиялық серіктестік векторы мұнай-газ химиясы саласына кеңейді. KMG PetroChem еншілес компаниясымен бірлесіп жастарды ынталандыруға және стратегиялық жобалар үшін кадрлық резервті қалыптастыруға бағытталған Leadership диалогтық алаңы орналастырылды. Бұл жұмыстың айқын нәтижесі Атыраудағы APEC PetroTechnic жоғары колледжінің базасында 100-ден астам бітіруші курс студентінің басын қосқан ауқымды іс-шараны қоса алғанда, бірқатар кездесулер болды.
Теориядан практикаға логикалық көшу 2025 жылдың қыркүйегінен 2027 жылдың желтоқсанына дейінгі кезеңге есептелген QadamPro мамандарын даярлаудың мақсатты бағдарламасының іске қосылуы болды.
QadamPro жобасының архитектурасы өзара байланысты үш кезеңнен тұрады: бейінді сарапшылардың жетекшілігімен кейіннен дуальды оқытумен конкурстық іріктеу, басымдықпен жұмысқа орналастырумен кадрлық резервке қабылдау және одан әрі өндірістік тағылымдама. Бағдарламаның дуальды модуліне қатысу толыққанды еңбек өтілі ретінде ресми түрде есептелетіні туралы шешім маңызды ынталандырушы факторға айналды. Білім беру процесі терең пәндік егжей-тегжейлілігімен ерекшеленеді: студенттер газ сепарациялау кешендерінің күрделі технологияларын және этан мен пропанды тасымалдау жүйелерін жобалау ерекшеліктерін тікелей Дмитрий Макеев, Жарқын Нарымбетов және Еркін Арын сияқты жұмыс істеп тұрған инженер-технологтардан үйренеді.
QadamPro бағдарламасы аясында оқыту KMG PetroChem және оның серіктестерімен байланысты бірнеше локацияда өтеді. Бірінші кезекте, Атыраудағы APEC PetroTechnic жоғары колледжінде. Бағдарлама мұнай-газ химиясы саласының компанияларымен өзара іс-қимылды көздейтіндіктен, тағылымдамалар мен практика KMG PetroChem жобаларымен байланысты өндірістік алаңдарда ұйымдастырылуы мүмкін.
Тұтастай алғанда, кадрларды даярлауға ауқымды жүйелі көзқарас өзекті статистикамен расталады:
2026 жылғы жағдай бойынша ҚазМұнайГаз білім беру және зерттеу бағыттары бойынша Қазақстанның 35 жоғары оқу орнымен өзара іс-қимыл жасайды.
Компания озық геологиялық барлауға, терең мұнай-газ химиясына және кен орындарын игерудің жаңа әдістеріне назар аудара отырып, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды (ҒЗТҚЖ) қалыптастыруға белсенді қатысады. Геологияны, кен орындарын игеруді және мұнай-газ химиясын қоса алғанда, 80-ге жуық ғылыми бағытты қамтитын ҒЗТҚЖ Жол картасы қалыптастырылды.
ҚМГ-ның жоғары оқу орындарымен зерттеу өзара іс-қимылының жарқын мысалдарының бірі – Атырау облысындағы Гран кен орнында STRYDE сымсыз сейсмикалық барлау жүйесін енгізу бойынша Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университетімен бірлескен жоба. Ынтымақтастық аясында қайта зарядталмай 28 күнге дейін жұмыс істей алатын ықшам автономды қабылдағыштарды (салмағы 150 г) қолдана отырып, инновациялық технология практикада сыналады. Жүйені енгізу персонал санын 50%-ға қысқартуға, өнімділікті 4 есе арттыруға, жабдықтың салмағын 20 есе азайтуға және далалық жұмыстардың уақытын 30%-ға қысқартуға мүмкіндік береді. Жоба кемелденген мұнай-газ кен орындарын қайта бағалауға және олардың өмірдік циклін ұзартуға бағытталған, сонымен қатар жоғары оқу орнының студенттері мен жас мамандарына ғылым мен практиканың байланысын нығайта отырып, нақты өндірістік міндеттерге қатысуға мүмкіндік береді.
Тағы бір мысал – ҚМГ-ның Kozybayev University-мен ынтымақтастығы. Атап айтқанда, ҚМГ өкілдері мен ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің ақпан айындағы кездесуінің қорытындысы бойынша өнеркәсіптік күкірттен полимерлер мен инновациялық тыңайтқыштар алу бойынша ғылыми-зерттеу жобасын бірлесіп қаржыландыру тетіктері пысықталды.
Әлеуметтік патронаж және білім беру миграциясы
Кадрлық әлеуетті талдау елдің әртүрлі өңірлерінде сапалы білімге қолжетімділіктегі теңгерімсіздіктерді анықтады. Осы сын-қатерге стратегиялық жауап ретінде 2022 жылы «Жарқын Болашақ» әлеуметтік қолдау бағдарламасы іске қосылды. Жобаның мақсатты аудиториясы Жаңаөзен қаласының, сондай-ақ Маңғыстау облысының Түпқараған, Қарақия, Бейнеу және Мұнайлы аудандарының 12-ден 22 жасқа дейінгі жастары болды. Бастаманың логикасы классикалық стипендиялық бағдарламалардан түбегейлі ерекшеленеді және ҚазМұнайГаз тарапынан толық қаржылық және институционалдық патронаж принципіне негізделеді. ҚМГ тапсырмасы бойынша жобаның үйлестірушісі Bilim Foundation қоры болып табылады.
ҚМГ барлық шығындардың толық циклін жабуды қамтамасыз етеді: елдің үздік оқу орындарында оқу құнын төлеу, заманауи жатақханаларда тұру, төрт мезгіл тамақпен қамтамасыз ету, жыл сайынғы жол жүру және жоғарылатылған стипендия төлеу.
Материалдық кедергілерді жою теңдессіз психологиялық және академиялық қолдаумен ұштасады. Компанияда білім беру миграциясы мен жасөспірімдердің басқа өңірлерге көшуі олардың отбасыларында әлеуметтік мазасыздықты тудыратынын түсінеді. Бұл стресті сейілту үшін әрбір грант иегеріне ата-аналарды үлгерімі мен мінез-құлқы туралы хабардар ететін, ал қажет болған жағдайда қосымша сабақтар ұйымдастыратын дербес үйлестіруші (Bilim Foundation қорының қызметкері) бекітілген.
Мұндай кешенді тәсілдің практикалық тиімділігі нәтижелермен расталады: түлектердің бірі Бекжан Өтелген атап өткендей, дәл толыққанды әлеуметтік және психологиялық көмек ересек өмірге сенімді қадам басудың негізі болды. Астананың Құрылыс-техникалық колледжінде автомобильдерге техникалық қызмет көрсету мамандығы бойынша оқи отырып, ол үш жыл ішінде заманауи жабдықта автоэлектроника мен диагностиканы меңгерді. Енді жас жігіт университетке түсу үшін Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындалып жатыр, ал оның түпкілікті мақсаты – жеке автосервис орталығын ашу.
Бағдарламаның әсерлі ауқымы туралы цифрлар айқын куәландырады: тек өткен оқу жылында елдің 11 ірі қаласында орналасқан 60 колледж бен бес мектепте білім алған 166 қатысушы (78 мектеп оқушысы және 88 студент) оқуды сәтті аяқтады. Ағымдағы оқу жылында гранттармен 571 қатысушы қамтылған, ал бастама іске қосылған сәттен бастап барлығы 1 247 бала ҚМГ қолдауымен тегін білім алды. Бұл ретте ағымдағы жылдың 40-қа жуық түлегі күрделі индустриялық бағыттарды: электротехниканы, автоматиканы, авиацияны және тау-кен ісін саналы түрде таңдады.
Кәсіптердің қолданбалы сипатын қыздар да таңдайды. Мәселен, Фариза Елдаш Көкшетаудың Құрылыс-технологиялық колледжінде аспаз-кондитер мамандығы бойынша оқиды. Бағдарлама оған кофейнелерде практикадан өтуге мүмкіндік берді, онда ол граммовкалардың дәлдігі мен өнімдердің текстурасына қойылатын қатаң талаптарды зерттеді.
Техникалық біліктілікпен қатар бағдарлама ұлттық өнер саласындағы таланттарды қолдайды. Алматыдағы Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының жанындағы колледжде мүсін өнерін оқып жатқан Жүсіп Жетгенбайдың тарихы жарқын мысал бола алады. Оның жаһандық мақсаты – өңірде өнердің бұл түрін дамытуға жаңа серпін беру үшін Ақтауда мүсін мектебі мен мұражай ашу.
Әлеуметтік қолдаудың маңызды векторы жасөспірімдерді жоғары академиялық мотивациясы бар ортаға баулу болып табылады.
Оқушыларды Республикалық физика-математика мектебі немесе IQanat мектеп-пансионаты сияқты білім беру мекемелеріне интеграциялау олардың құндылық бағдарларының сапалы трансформациялануына ықпал етеді. Тұтастай алғанда, ағымдағы ағыннан 450-ге жуық бала компания қаражаты есебінен білім алуда.
Іріктеудің негізгі критерийлері – кандидаттардың академиялық дайындығы, олардың оқуға деген құштарлығы және таңдалған мамандықты игеру және өз саласының жоғары деңгейлі маманы болу үшін басқа қалаға көшуге дайындығы. Кейбір оқу орындарына, мысалы, Республикалық физика-математика мектебіне түсу үшін жаратылыстану ғылымдарына (математика және физика) бейімділік қажет. Іріктеудің өзі бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен қатысушылар бағдарламаның ресми сайты (zharqynbolashaq.kz) арқылы өтінім береді, қажетті құжаттарды жүктейді және сұхбатқа шақыру алады. Содан кейін бетпе-бет кездесу өткізіледі. Сұхбаттан сәтті өткен жағдайда қатысушы «білім беру ұйымдарының көрмесіне» қатысуға жіберіледі, онда әрбір оқу орнының ішкі тәртіп ережелеріне сәйкес түпкілікті іріктеу өтеді.
Дарын иелерін атаулы қолдауға қосымша ретінде ҚазМұнайГаз Маңғыстау облысындағы жергілікті мектептерді мақсатты жарақтандыру және спорт алаңдарын салу бойынша жобаларды жүзеге асыра отырып, өңірлердің базалық инфрақұрылымына толықтай инвестиция салады.
ҚазМұнайГаздың инфрақұрылымдық инвестицияларының ауқымы іргелі білім беру және ағартушылық функцияны орындайтын жалпыұлттық маңызы бар жобаларды қамти отырып, өңірлік деңгеймен шектелмейді. Компанияның Астанадағы Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі құрылысын толық қаржыландыруы жарқын тарихи прецедент болды. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша тұрғызылған және 2013 жылғы 2 шілдеде Үкіметке сыйға тартылған, жеті блоктан және тоғыз қабаттан тұратын, ауданы 74 мың шаршы метр болатын бұл монументалды кешен 2014 жылғы 2 шілдеде салтанатты түрде ашылды. Тәуелсіздік алаңының сәулеттік ансамбліне үйлесімді түрде енген Музей бүгінде жай ғана жәдігерлер қоймасы емес, қуатты ғылыми-білім беру орталығы болып табылады. Бұл нысанға салынған инвестиция отандық музей педагогикасын дамытуға қосылған тікелей үлес болды: оның базасында балалар мен жасөспірімдердің ғылыми үйірмелері жұмыс істейді, 5–9 сынып оқушылары үшін қолданбалы жобалар жүзеге асырылады, ал бейінді жоғары оқу орындарының студенттері мұнда тағылымдамадан өтіп, академиялық білімдерін шынайы тарихи мұрамен байланыс арқылы бекітеді. Осылайша, компания миллиондаған азаматтардың үздіксіз гуманитарлық білім алуы үшін инфрақұрылымдық негіз қалады.
Құзыреттер трансферті және жұмысшы мамандықтарының беделі
ҚазМұнайГаздың шетелдік серіктестердің қатысуымен жүзеге асырылатын білім беру жобаларының арасынан бірқатар бастамаларды атап өтуге болады. Мысалы, «Мамандық бойынша базалық білім алу» бағдарламасы (2014 жыл). Бұл жоба «Кәсіпқор» холдингі» КЕАҚ-мен бірлесіп, шетелдік серіктестердің: Оңтүстік Альберта институтының (SAIT Polytechnic, Канада), Британдық кеңестің, мұнай-газ білімі саласындағы ұйымдар консорциумының (GSESystems, PetroEd, SPT) қатысуымен жүзеге асырылды. Бағдарлама ҚМГ қызметкерлері балаларының, аз қамтылған отбасылардан шыққан балалар мен жетім балалардың арасынан 50 баланы мұнай-газ саласындағы сұранысқа ие мамандықтар бойынша ағылшын тілінде оқытуды көздеді. Оқыту жұмысшы мамандығы бойынша дайындықты, ағылшын тілінің, физиканың, химияның және математиканың қарқынды курстарын қамтыды. Аяқтағаннан кейін қатысушылар қазақстандық үлгідегі және IADC (International Association of Drilling Contractors) стандартының сертификаттарын алды.
Мұндай бастамалардың қатарында француз университеттерімен ынтымақтастық та бар. Мәселен, Францияға жұмыс сапары аясында «КМГ Инжиниринг» ЖШС басқарма төрағасы Рахми Утеев 2024 жылғы қазан айында француз жоғары оқу орындарының (IFP School, IFP Training, Université de Lorraine, Université de Strasbourg) басшылығымен және профессор-оқытушылар құрамымен кездесулер өткізді. Геология және мұнай-газ өнеркәсібі саласында қазақстандық кадрларды оқыту мен даярлау, сондай-ақ құзыреттермен алмасу мәселелері талқыланды. Оқыту бағдарламаларын іске қосу, бірлескен ғылыми-зерттеу жобаларын жүргізу, докторларды (PhD) даярлау және тағылымдамадан өту мүмкіндіктері қарастырылды.
Келісім аясында 2026 жылдың сәуір айында «KMG Drilling & Services» пен China Oilfield Services Limited (COSL) арасында ҚМГ мамандарын қытайлық компанияның Қытайдағы өндірістік объектілерінде оқыту да жоспарлануда.
Дегенмен,
жоғары білім мен жаһандық инжиниринг интеграциясының шыңы 2025 жылы басталған испаниялық Tecnicas Reunidas (TR) компаниясымен бірлескен төрт жылдық бастама болды.
Бағдарлама елдің жетекші оқу орындарымен серіктестікті қамтиды, олардың арасында Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті, Қазақстан-Британ техникалық университеті, Назарбаев Университеті, Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университеті, Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті, сондай-ақ APEC PetroTechnic жоғары колледжі бар. Жоба күрделі EPC келісімшарттарын (жобалау, сатып алу, құрылыс) басқару саласында 120 жоғары білікті қазақстандық инженерді даярлауға бағытталған.
2025 жылы мамандардың алғашқы тобы TR-дің Мадридтегі штаб-пәтерінде оқу мен тағылымдамадан өтуге кірісті. Бұл жобаның құндылығы оның қолданбалы сипатында: оқыту полиэтилен өндіру жөніндегі газ-химия кешенін жобалаудың нақты процесіне («Силлено» жобасы) интеграцияланған. Бағдарламаның әрбір білім беру циклі алты айға созылады және екі дәйекті кезеңді қамтиды: алдымен қатысушылар жобалық инжиниринг негіздерін, заманауи инженерлік стандарттар мен цифрлық құралдарды меңгеретін үш айлық онлайн-оқыту, содан кейін TR-дің Мадридтегі штаб-пәтерінде компанияның нақты жобаларына қатысумен, бейінді инженерлік департаменттерде жұмыс істеумен, құжаттаманы зерттеумен және халықаралық командалармен өзара іс-қимылмен, соның ішінде Атырау облысындағы «Силлено» жобасы аясында үш айлық тағылымдамадан өту.
2026 жылдың көктеміндегі жағдай бойынша 31 маман оқуды сәтті аяқтады, бұл ретте 22 түлек TR компаниясы басқаратын жобаларда жұмыс істеу туралы ресми ұсыныстар алды. 2026 жылдың сәуір және мамыр айларына оқытудың екінші толқынының басталуы жоспарланған.
Кадрларды даярлауға шетелдік серіктестерді тарту саясатының логикалық жалғасы 2026 жылдың сәуірінде Атырауда MAIRE Jaryq академиясының ашылуы болды.
Бұл білім беру бастамасын ҚазМұнайГаздың газ сепарациялау кешені мен полиэтилен өндіру зауыты құрылысы бойынша серіктесі болып табылатын MAIRE (Tecnimont) халықаралық инжинирингтік компаниясы жүзеге асыруда. Іске қосу салтанатында KMG PetroChem басқарма төрағасы Диаз Диянов пен тиісті қосалқы жобаның жетекшісі Дастан Құлпайстанов атап өткендей, бағдарлама тікелей мұнай-газ химиясы саласы үшін инженерлер резервін қалыптастыруға бағытталған. Академия екі бағыт бойынша жұмыс істейді және жыл сайын 60 адамға дейін оқытуға есептелген, бұл болашақта төрт жыл ішінде 240-қа жуық жоғары деңгейлі маманды даярлауға мүмкіндік береді. Алғашқы ағын конкурстық негізде қалыптасты: оған Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университетінің 20 студенті және инженерлік мамандықтардың 40 таяудағы түлегі кірді. Қатысушылар озық технологияларға қол жеткізеді, стратегиялық ойлау және басқару дағдыларын дамытады, ал қорытындысы бойынша елдің негізгі мегажобаларын жүзеге асыруға қосыла алады. Болашақта тәжірибені Назарбаев Университеті мен Қазақстан-Британ техникалық университетін ынтымақтастық орбитасына тарта отырып, ауқымдандыру жоспарлануда.
Инженерлік элитаны даярлаудан бөлек, ҚазМұнайГаз өндіріс мамандарын әлемдік логистикалық тізбектерге интеграциялау процестеріне бастамашылық жасады. Бұл стратегияның практикалық көрінісі БАӘ-нің AD Ports Group компаниясымен уағдаластықтар болды.
Қазақстандық мамандарды AD Ports Group-қа жұмысқа орналастыру бағдарламасы бес жылға есептелген және Маңғыстау облысынан 1000-ға дейін маманды Абу-Даби портының құрылымдарына жұмысқа жіберуді көздейді; оның құрылымы AD Ports Group қызметінің ерекшелігін ескере отырып, кандидаттарды конкурстық іріктеуді, кәсіби бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін ағылшын тілін қосымша оқытуды, қажетті құжаттарды (соның ішінде жұмыс визаларын) дайындау мен ресімдеуде жан-жақты қолдау көрсетуді және мақұлданған кандидаттарды кейіннен жұмыс орындарына жіберуді қамтиды. Бұл бағдарламаның мақсаттары – қазақстандық өндіріс мамандарын әлемдік логистикалық тізбектерге интеграциялау, Маңғыстау облысының кадрлық әлеуетін дамыту, Қазақстан мен БАӘ-нің экономика және логистика саласындағы екіжақты ынтымақтастығын нығайту, сондай-ақ Қазақстанның көлік хабына айналу (соның ішінде Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту аясында) стратегиясын қолдау. Қатысушылар барлық кезеңдерде ҚМГ-дан қаржылық және ұйымдастырушылық қолдау, өңірдегі ең ірі логистикалық компаниялардың бірінде құнды халықаралық жұмыс тәжірибесін алу мүмкіндігін, AD Ports Group ішінде мансаптық өсу перспективаларын және жаңа жұмыс әрі мәдени ортаға бейімделуге көмек алады – мәселен, алғашқы іріктелген 50 кандидаттың ішінен 9 адам жұмыс визаларын алып, БАӘ-де өз міндеттерін орындауға кірісті.
Мұнай-газ секторының операциялық сенімділігінің негізі білікті жұмысшы персонал болып қала береді. 2025 жылы жарияланған Жұмысшы мамандықтары жылы аясында компания «КМГ Кәсіп» біліктілікті арттыру бағдарламасын өрістетті. Бастама таза техникалық пәндерді маңызды икемді дағдыларды (soft skills) дамытумен ұштастыра отырып, ең көп сұранысқа ие 12 жұмысшы мамандықты қамтыды. Оқу модульдері NCCER халықаралық сертификатын алумен командалық көшбасшылық негіздерін, үнемді өндіріс принциптерін зерттеуді, қаржылық сауаттылықты және стресті басқару әдістемелерін қамтыды. Оқытудың кезекті кезеңінің аяқталуы Мұнай-газ кешені қызметкерлері күнін мерекелеуге орайластырылды: еншілес кәсіпорындардың 270 қызметкері салтанатты жағдайда сертификаттар алды. Компания басшылығы Энергетика министрлігі өкілдерінің қатысуымен атап өткендей, ҚМГ оқыту және жаңа кадрларды тарту үшін кең мүмкіндіктер жасай отырып, дайындық жүйесін алдағы уақытта да дамытуға ниетті.
Ретроспективті талдау көрсеткендей, білім беру стратегиясы «Мамандық бойынша базалық білім алу» сияқты нақты жобалардан дуальды оқытудың ауқымды бағдарламаларына, жоғары оқу орындарымен терең ынтымақтастыққа және кадрларды мақсатты даярлауға дейін дамыды. Бүгінгі таңда мұнай өңдеу мен газ химиясының ең күрделі процестері үшін мамандар даярлауға ғана емес, сонымен қатар халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдауға да ерекше назар аударылады. ҚазМұнайГаздың заманауи бастамалары академиялық теория мен өндірістік практиканы тағылымдамалар, ұлттық мәдени-білім беру нысандарының құрылысы және озық технологиялар трансферті арқылы интеграциялау елдің тұрақты экономикалық дамуы үшін сенімді институционалдық негіз қалыптастыратынын дәлелдейді.
Бейбіт САХАНОВ,
«ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ баспасөз қызметінің жетекші маманы
Аннотация
Трансформация системы управления человеческим капиталом в АО НК «КазМунайГаз» за 25 лет отражает путь от становления первых отраслевых стандартов до внедрения цифровых симуляторов и международных инжиниринговых программ 2026 года. Системный переход к дуальному обучению, реализация проектов QadamPro и «Жарқын Болашақ», а также альянсы с лидерами индустрии (Tecnicas Reunidas, MAIRE, AD Ports Group) формируют современный кадровый ландшафт не только компании, но и региона. В основе стратегии НК «КазМунайГаз» лежат принципы социальной ответственности и поддержки молодежи Мангистауской области, где популяризация рабочих профессий служит гарантом технологической безопасности Казахстана.
Comments