«Балақайлар мектебі»: мектепалды даярлықтың тиімді моделі

Бірінші сыныпқа келгеннен кейін бала міндеттер, жауапкершілік, нақты ережелер әлеміне енеді, сонымен бірге оған таныс емес ересектер мен балалардың мүлдем жаңа ортасына түседі. Әрине, оған бейімделу үшін уақыт қажет, бұл оқу материалын игеру сапасына, өзін-өзі бағалауға және одан әрі оқуға ынталандыруға әсер етеді. Бұл бейімделу неғұрлым ыңғайлы жағдайда өтуі және оқуға арналған уақытты қажет етпеуі үшін 2024 жылы еліміздің мектептері мен балабақшаларында жазғы қысқа мерзімді мектепалды даярлықты – «Балақайлар мектебі» («Малышкина школа») ұйымдастыру туралы шешім қабылданды. Жалпы республикалық бағдарламаға қосымша Астана қаласы әкімдігінің Әдістемелік орталығы мен Балаларды ерте дамыту институты мектепалды даярлық үшін арнайы бағдарлама мен әдістемелік ұсынымдар әзірледі, ал соңғы екі жылда жоба елорданың білім беру ұйымдарында сәтті іске асырылуда.

«Балақайлар мектебі» бағдарламасы балалардың мектепке интеллектуалды, мотивациялық, эмоционалды-ерікті дайындығына жағдай жасауға және олардың ойдағыдай бейімделуіне ықпал етуге арналған. Ол үшін мектептер мен балабақшаларда мектепке жақын жағдайларды қамтамасыз ететін қолайлы дамытушы білім беру ортасы қалыптасады, ал оқытушылар жыл сайын дайындықтан өтеді.

«Балақайлар мектебінде» оқытуды ұйымдастыру

Топтар 5,5 - 6 жастағы балалардан құралады. Топтардың толымдылығы 25 адамнан аспайды. Балалар аптасына 5 күн 3 сабақтан оқиды, ал әр сабақ 10 минуттық үзілістермен 25 минутқа созылады (екінші сабақтан кейін – 20 минут жүрек жалғау). Барлық дайындық курсы 20 күнге созылады. 1 қыркүйекте балалар өздері білетін құрамда оқуға келеді.

Мектепалды даярлықтың негізгі бағыттары:

– сөйлеу белсенділігін және қолдар мен саусақтардың ұсақ моторикасын дамыту;

– математикалық қызмет негіздерін дамыту;

– танымдық процестерді (ойлау, зейін, есте сақтау) және шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Мұғалімдердің күш-жігері балалардың мектепте оқуға деген ынтасын қалыптастыруға, өз бетінше де, басқалармен де әрекет ете білуге, қызығушылықты, шығармашылық белсенділікті дамытуға бағытталған.

Оқыту барысында балалар өздерінің сөздік қорын толықтырады, себеп-салдарлық байланыстар орнатуды үйренеді, уақытша және кеңістіктік ұғымдарды үйренеді. Қолдың ұсақ моторикасын және қол-көзді үйлестіруді дамытуға арналған жаттығулар қосылады. Сабақтар 5,5-6 жастағы балалардың әлеуметтік-адамгершілік және танымдық тәжірибесінің жетіспеушілігін өтеуге көмектеседі.

Жұмыс әдістеріне эвристикалық әңгімелер, рөлдік ойындар, іздеу-танымдық әдіс, ойын, иллюстрациялық және кері байланыс әдістері кіреді.

• эвристикалық сөйлесу әдісі;

• рөлдік ойын әдісі;

• іздеу-танымдық әдіс;

• ойын әдісі;

• иллюстрациялық әдіс;

• «кері байланыс» әдісі.

Сабақтарды өткізу барысында мұғалім белгілі бір принциптерге сүйенуі керек:

1) сабақтың басталуын ерекше болатындай етіп ұйымдастыру;

2) балалардың ойлау процестерін қосуға кедергі келтірместен кідірту;

3) балалардың бірде-бір жауабын назардан тыс қалдырмау;

4) қызметтің барлық түрлерінде сөйлеудің дамуы туралы есте сақтау;

5) жетістік сезімін сақтау;

6) ойыннан оқуға бірқалыпты өтуді қамтамасыз ету.

«Балақайлар мектебі» мектепалды даярлық бағдарламасы туралы елорда мұғалімдері айтады.

Фаузия Исмайлова, Астана қаласындағы Қ. Мыңбаев атындағы № 59 мектеп-лицей:

«Балақайлар мектебі» бастауыш мектепке кірер алдында балалардың негізгі дағдылары мен білімдерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Мұнда балалар өз қатарластарымен және ересектермен қарым-қатынас жасауды, топта жұмыс істеуді, ойыншықтармен бөлісуді және басқаларды тыңдауды үйренеді. Жаттығулар мен ойындар ойлауды, есте сақтауды және зейінді дамытуға көмектеседі. Балалар сөздік қорын кеңейтеді, дұрыс сөйлеуді және әңгіме айтуды үйренеді. Математиканың негізгі ұғымдары, мысалы, санау, сандарды салыстыру, геометрия негіздері енгізіледі. Балалар қарапайым есептерді шешуді және сандық қатынастарды түсінуге үйренеді.

Дайындықтың маңызды аспектісі – физикалық белсенділік. Балалар белсенді ойындармен және гимнастикамен айналысады, бұл үйлестіруді, күш пен төзімділікті дамытуға ықпал етеді.

Сурет салу, жабыстыру ісімен, музыкамен айналысу балаларға өз сезімдерін білдіруге және шығармашылықты дамытуға көмектеседі.

Балалар өздерінің эмоцияларын түсінуді және басқаруды үйренеді, эмпатия мен командада жұмыс істеу қабілетін дамытады.

Әр апта үшін белгілі бір тақырып таңдалады, мысалы, «Мен», «Мектеп», «Менің әлемім», «Мен болашақ жұлдызбын».

Осылайша, «Балақайлар мектебі» одан әрі оқуға жақсы негіз жасайды және балалардың жеке тұлға ретінде дамуына көмектеседі.

«Балақайлар мектебінің» ашылуы 1 маусымда өтті. Балалар мектептегі алғашқы күндерін қуанышпен, құлшыныспен, толқумен өткізді. Және бұл алғашқы әсер өте маңызды, өйткені мектептегі кезең өмір бойы есте қалады.

«Мен еріншек болмаймын.

Мен бәріне үлгеремін.

Оқып, жазып, санауды

Мен үйренгім келеді», – біз балалармен осындай көңілді, бірақ маңызды ән айтамыз».

Бастауыш сынып мұғалімдерінің бақылауы бойынша «Балақайлар мектебінде» оқыған балалардың бойыннан оқу жылының басынан бастап мынадай өзгерістер байқалады:

– жақсы оқу мотивациясы – олар қалай тыңдау керектігін түсінеді, нұсқауларға сәйкес тапсырмаларды орындайды, білімге ұмтылады;

– сөйлеу және логикалық дағдылар – балалар сөз тіркестерін сауатты құрастырады, ойлай біледі;

– зейіннің тұрақтылығы мен табандылығы – мектеп режиміне және оқу процесінің талаптарына оңай бейімделеді;

– үлкен әлеуметтік жетілу – олар топта жұмыс істеу, сыныптастарымен және мұғаліммен қарым-қатынас жасау тәжірибесін жинақтайды.

Мұндай курстарға қатыспаған балалардан айырмашылығы, бағдарлама түлектері жаңа мектеп ұжымында өздерін сенімді сезінеді және оқуға тез қосылып кетеді. Бұл оқушылардың өздері үшін ғана емес, олармен жұмыс істейтін мұғалімдер үшін де бейімделуді айтарлықтай жеңілдетеді.

«Балақайлар мектебінде» жұмыс істей жүріп, мен болашақ бірінші сынып оқушыларын бейімдеу үшін қаншалықты маңызды және қажетті жұмыс істеп жатқанымызға күн сайын көз жеткіземін», – дейді мұғалім. – Мұнда балалардың интеллектуалды да, сол сияқты эмоционалды да дамуы үшін шын мәнінде жылы, тілектес қарым-қатынас жасалған.

Мектепке дейінгі тәрбиенің басты артықшылығы – әр балаға жеке көзқарас. Біз жай ғана үйретіп қана қоймай, баланы түсінуге, оның әлеуетін ашуға, танымға деген қызығушылығын қолдауға тырысамыз. Оқу барысында ойын әдістері, дамытушы сабақтар мен мектепке дайындық үйлесімді үйлеседі, соның арқасында балалар өздерін сенімді сезінеді және сабаққа қуана барады. Мұғалімдердің кәсібилігі, шығармашылығы және балаларды шын көңілден жақсы көруі бағаланады.

Мен үшін «Балақайлар мектебі» – бұл жай ғана жұмыс орны емес, мен өзімді мұғалім ретінде жүзеге асыра алатын, өз жұмысымның нәтижелерін көріп, күн сайын кішкентай оқушыларымның жетістіктеріне қуанатын орта».

Ата-аналар «Балақайлар мектебінде» балалар мектеп ережелерімен, қауіпсіздік ережелерімен танысып, ұсақ және ірі моторикамен жаттығулар жасайды, бұл жаттығуларды үйде қуана қайталайды дейді. Балалар жазуды, санауды, шешуді, ән айтуды және билеуді үйренеді. Мұғалімдер әр оқушының оқуға деген қызығушылығын оятуға тырысады, нәтижесінде болашақ бірінші сынып оқушылары мектепке қуана барады.

А. А. Бурумбаева, Астана қаласындағы № 85 мектеп-лицей:

«"Балақайлар мектебінің" мақсаты – балаларға мектепке біртіндеп және ойдағыдай үйренуге көмектесу, оқыту мен әлеуметтену үшін қажетті дағдыларды дамыту.

Біздің мектепте балалар алғашқы әріптер мен сөздерді оқуды және жазуды үйренеді; математикалық түсініктерді – санауды, пішіндерді, өлшемдерді дамытады; сөйлеу дағдыларын жақсартады, өз ойларын білдіруді үйренеді; ойын және шығармашылық сабақтар арқылы қоршаған әлеммен танысады; зейінді, есте сақтауды және логиканы дамытады; ұжымда жұмыс істеуді, ережелерді сақтауды және басқа балалармен өзара әрекеттесуді үйренеді.

Бағдарлама достық және қолдау атмосферасында өтетін білім беру ойындарын, шығармашылық тапсырмаларды, шағын сабақтарды және жаттығуларды қамтиды. Тәрбиешілер мен педагогтер балаларға өз қабілеттерін ашуға және мектеп өміріне күйселіссіз, еш ауыртпалықсыз дайындалуға көмектеседі.

Біздің бірінші сынып мұғалімдері жазғы мектепалды курстарынан өткен балалар мектепке дайындықтың едәуір жоғары деңгейін көрсететінін атап өтті. Біріншіден, мұндай балалар оқу, санау, жазу сияқты негізгі дағдыларды жақсы меңгереді, бұл олардың мектеп бағдарламасына бейімделуін жеңілдетеді. Олар тапсырмаларды сенімді түрде орындайды және мұғалімдердің қосымша көмек көрсетуіне мұқтаж болмайды.

Сонымен қатар, мінез-құлықта оң өзгерістер байқалады. Мектепалды курстарына барған балалар дербестік пен тәртіптілікті көрсетеді, сыныптастарымен жақсы араласады және оқуға көңіл бөледі. Мектепалды даярлық сыныптарына қатыспағандармен салыстырғанда, олар басқа жаққа көп назар аудармайды, білім беру процесіне үлкен қызығушылықпен қосылады.

Мұғалімдер жазғы курстар балаларға академиялық тұрғыдан дайындалуға ғана емес, сонымен қатар психологиялық тұрғыдан жаңа жағдайларға – ұжымға, күнделікті өмірге және мектеп талаптарына бейімделуге көмектесетінін атап көрсетеді. Бұл мазасыздық деңгейін төмендетіп, оқуды оң қабылдауға ықпал етеді».

«Балақайлар мектебі» – мектеп жасына дейінгі балалардың мектепке бейімделуіне ықпал ететін маңызды білім беру жобасы. Бұл бастама балалардың мектепке психологиялық дайындығын қалыптастыруға, оларды оқу процесіне тартуға ықпал етеді. Мұғалімдер үшін бұл курс тәжірибе алмасуға және тиімді әдістемелік құралдарды пайдалануға мүмкіндік береді. Болашақта осы бағдарламаның ауқымын кеңейту мектепалды даярлық сапасын арттырудың негізгі тетігі болады.

Айман БЕКЖАНОВА,

Астана қаласының Әдістемелік орталығының әдіскері