Mamanqadam: мамандықты саналы таңдаудағы алғашқы қадамдар. Степногорск қаласының Жоғары тау-кен индустриялық колледжі

Дәстүрлі түрде мектеп оқушыларын кәсіптік бағдарлау мамандықтар туралы ақпарат беруден, сынып сағаттарын, кәсіпорындарға экскурсиялар мен кәсіптік бағдарлау іс-шараларын өткізуден аспайды. Мұндай форматтардың маңызы зор, алайда олар оқушыға таңдаған саласы туралы өз түсінігін практикалық іс-әрекет арқылы қалыптастыруға жиі мүмкіндік бермейді, сондықтан болашақ жолды саналы таңдау үшін жеткіліксіз. Оқушы кәсіби әрекеттерді орындап, өз еңбегінің нәтижесін көре алатын және маманнан кері байланыс ала алатын жағдай жасау қажет.

2025-2026 оқу жылында Ақмола облысы Степногорск қаласының Жоғары тау-кен индустриялық колледжінде «АК Алтыналмас» АҚ алтын өндіруші компаниясының қолдауымен алғаш рет іске қосылған «MamanQadam» жобасы мамандықпен танысудан оны тікелей меңгеруге көшуді ұсынады.

«MamanQadam» жобасының негізгі идеясы – мектептің бітіруші сыныптарында оқи жүріп, колледж базасында жұмысшы мамандығын меңгеруге, практикалық тәжірибе жинауға және қазіргі заманғы өндірістің нақты талаптарымен танысуға мүмкіндік беретін жағдай жасау. Осының арқасында жоба қатысушылары заманауи жабдықтармен және өндірістік технологиялармен жұмыс істеуге, кәсіпорын объектілеріне баруға, тәжірибелі тәлімгерлермен өзара әрекеттесуге және өзінің кәсіби портфолиосын қалыптастыруға мүмкіндік алады. Түлектер кейін колледжге немесе университетке түскенде және жоба серіктесі болып табылатын кәсіпорынға жұмысқа орналасқанда басымдыққа ие болады.

Бұл жобада колледж алғашқы кәсіби құзыреттерді қалыптастыру үшін өзінің білім беру және материалдық-техникалық базасын ұсынады: оқу-өндірістік шеберханалар, зертханалар, жаттықтырғыштар және басқа да жабдықтар. Ол кәсіби сынамалар өткізеді, теориялық және практикалық дайындықты ұйымдастырады, оқушыларды сүйемелдейді және кәсіби құзыреттерді меңгеру нәтижелерін бағалайды.

Өндірістік ортамен өзара іс-қимыл маңызды орын алады. Кәсіпорынмен танысу оқушыларға колледжде оқитындары мен нақты кәсіби міндеттердің арасындағы байланысты көруге мүмкіндік береді.

Тәлімгерлік институты ерекше рөл атқарады. Кәсіпорынның тәжірибелі қызметкері мамандықтың ерекшеліктерін түсіндіріп қана қоймай, оқушыға кәсіби мәдениетті де: жауапкершілікті, тәртіпті, қауіпсіздік талаптарын сақтауды, жұмыс сапасын және командада жұмыс істеуді жеткізе алады.

Жұмыс берушінің болашақ кадрларды даярлауға тікелей қатысуы – «MamanQadam» жобасының маңызды ерекшелігі.

«АК Алтыналмас» АҚ білім беру үдерісінің белсенді қатысушысы ретінде әрекет етті: қажетті даярлық бағыттарын айқындады, практикалық оқытуды ұйымдастыруға қатысты және оқушыларды өндірістік ортамен таныстырды. Кәсіпорын сондай-ақ болашақ кадрларды даярлауға инвестор ретінде де қатысып, оқушылардың оқуы мен тамақтануын қаржыландырды.

Бұл жоба қатысушыларына отбасыларына толық қаржылық жүктеме түсірмей, кәсіптік білім алу мүмкіндігін жасауға жол ашты.

Жоба аясында оқушылар сұранысқа ие жұмысшы біліктіліктері бойынша оқудан өтті: «Маркшейдерлік жұмыстар бойынша тау-кен жұмысшысы», «Экскаватор машинисі» және «Электрмонтажшы (салалар бойынша)».

Оқуға арналған мамандықтар кездейсоқ таңдалған жоқ – ол «АК Алтыналмас» АҚ-ның нақты кадрлық қажеттіліктерін көрсетеді. Дәл осы біліктіліктер тау-кен саласында өзекті және кәсіпорынның өндірістік қызметінің негізгі бағыттарымен байланысты.

Мамандыққа апаратын сатылар

«MamanQadam» жобасын іске асыру мектеп, Степногорск қаласының Жоғары тау-кен индустриялық колледжі және «АК Алтыналмас» АҚ арасындағы өзара іс-қимыл негізінде кезең-кезеңімен құрылды.

Жобаның бірінші кезеңінде оқушылармен кәсіптік бағдарлау жұмысы жүргізілді. Оқушылар сұранысқа ие жұмысшы мамандықтары, колледждің даярлау бағыттары, тау-кен саласында жұмыс істеудің ерекшеліктері және одан әрі жұмысқа орналасу мүмкіндіктері туралы ақпарат алды. Мансаптық өсу перспективаларына және мектепте оқып жүргенде практикалық құзыреттерді алудың артықшылықтарына ерекше көңіл бөлінді.

Екінші кезеңде оқушылар кәсіби сынамаларға қатысты. Практикалық сабақтар оқушыларға болашақ кәсіби қызметтің мазмұнымен танысуға, жекелеген жұмыс түрлерін орындап көруге және таңдаған бағытқа деген өз қызығушылығын бағалауға мүмкіндік берді.

Үшінші кезеңде жоба қатысушылары іріктелді. Топты қалыптастыру кезінде оқушылардың кәсіби қызығушылықтары мен уәждемесі, жалпы білім беру дайындығын жұмысшы мамандығын меңгерумен қатар жүргізуге дайындығы, сондай-ақ ата-аналардың қызығушылығы ескерілді.

Төртінші кезеңде оқушылар колледж базасында кәсіптік даярлықты бастады. Оқыту мектептегі сабақтарды кәсіптік даярлықпен қатар жүргізу қажеттілігін ескере отырып ұйымдастырылды. Теориялық білім колледждің шеберханалары мен зертханаларындағы практикалық сабақтармен бекітілді.

Бесінші кезең жұмыс берушінің білім беру үдерісіне тікелей қосылуымен байланысты болды. Кәсіпорын қызметкерлері білім алушылар үшін қонақ дәрістерін, кәсіби кездесулер мен әңгімелер өткізді, практикалық тәжірибесімен бөлісті, оқытушылар мен білім алушыларды қолдады. Жоба қатысушылары үшін кәсіпорынның естелік мерчі де дайындалды, бұл жағымды бонус болып, оқушылардың кәсіби қауымдастыққа қатыстылық сезімін қалыптастыруға ықпал етті.

Алтыншы кезеңде оқыту нәтижелеріне баға берілді, оның барысында оқушылар теориялық және практикалық тапсырмаларды қамтыған емтихандар тапсырды.

Емтихан нәтижелері бойынша әрбір қатысушыға тиісті жұмысшы біліктілігі берілді және мемлекеттік үлгідегі куәлік табыс етілді. Алынған құжат кәсіби құзыреттердің меңгерілгенін растайды және алынған біліктілік бойынша ресми жұмысқа орналасуға мүмкіндік береді.

Қорытынды кезеңде қатысушылардың одан әрі кәсіби траекториясы қалыптасты. Алынған білім мен практикалық тәжірибе әрі қарай оқуды және болашақ мамандықты саналы таңдауға негіз болды. Жұмыс беруші үшін жобаға қатысу уәжі жоғары оқушыларды анықтауға және болашақ кадр резервінің негізін қалыптастыруға мүмкіндік туғызды.

Алғашқы нәтижелер

Жоба өзінің алғашқы жемісін берді. «Маркшейдерлік жұмыстар бойынша тау-кен жұмысшысы» біліктілігі бойынша оқыған түлектер өз білімін алған кәсіби құзыреттерге жақын бағыттармен байланыстырды:

• Қайыр Мәнсұр Қазақ технология және бизнес университетінің «Тау-кен ісі» мамандығына түсті;

• Қаирбек Бексұлтан Қарағанды техникалық университетінде «Геодезия және картография» бейіні бойынша оқуын жалғастырды;

• Беркембаева Карина Қазақ агротехникалық университетіне «Жерге орналастыру» мамандығына түсті.

«Экскаватор машинисі» біліктілігі бойынша оқыған жоба түлегі Нестеров Платон Қазақ агротехникалық университетінде «Логистика» мамандығы бойынша білімін жалғастырды.

Бұл нәтижені жобаның тиімділігінің маңызды көрсеткіштерінің бірі деп санауға болады. Колледжде алынған жұмысшы біліктілігі жастар үшін кәсіби өзін-өзі анықтаудың алғашқы баспалдағы болды, ал мамандықпен танысу оларға келесі қадам жасауға – жоғары білім бағытын таңдауға көмектесті.

Жобаны дамыту перспективалары

«MamanQadam» жобасы одан әрі кеңейту әлеуеті бар перспективалы модель екенін көрсетті. Болашақта жұмысшы мамандықтарының тізімін ұлғайтуға, жаңа мектептер мен жұмыс берушілерді тартуға, мамандандырылған топтар құруға, тәлімгерлік жүйесін дамытуға және оқушылардың ұзақ мерзімді жеке кәсіби маршруттарын қалыптастыруға болады.

Негізгі идея – жекелеген кәсіптік бағдарлау іс-шараларынан кадрларды ерте даярлаудың жүйелі моделіне көшу, мұнда кәсіпорын колледжбен бірлесіп болашақ кадрлық әлеуетті оқушылар әлі мектепте оқып жүргенде қалыптастыра бастайды,

бұл үздіксіз білім берудің қазіргі заманғы тұжырымдамасына сәйкес келеді және жастардың білімге деген қажеттіліктері мен экономиканың нақты сұраныстары арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді.

Мұндай жобалар жұмысшы мамандықтарымен тікелей танысу арқылы жастардың оларға деген қызығушылығын айтарлықтай арттырады. Оқушылар тұрақты бастапқы құзыреттерге ие болады, жұмысқа қабылданған кезде олардың өндіріске бейімделу кезеңі қысқарады. Колледждер мен жұмыс берушілердің ынтымақтастығын нығайту және кеңейту бизнестің кадрларды даярлауға белсенді қатысуы үшін жағдай жасайды, ұзақ мерзімді кадр резервін қалыптастыруға мүмкіндік береді және жұмысқа орналасуға жол ашады.

Заманауи кәсіпорын өндірістік мәдениетті, қауіпсіздік талаптарын, жабдықтарды және саланың ерекшеліктерін бұрыннан білетін мамандарға мүдделі. Сондықтан кадрларды даярлауды бос жұмыс орны пайда болғаннан кейін емес, әлдеқайда ертерек бастаған орынды.

Жобаны одан әрі дамытқан кезде оның нәтижелілігі тек қатысушылар санымен ғана емес, нақты көрсеткіштермен де айқындалады: меңгерілген мамандықтар саны, оқуды сәтті аяқтағандардың үлесі, кадр резервіне енгізілген қатысушылар саны, жұмыс берушінің қаржыландыру көлемі және оқуын жалғастырған немесе кәсіпорынға жұмысқа орналасқан түлектер саны.

Жобаның әсері білім беру нәтижесінің шеңберінен әлдеқайда асып түседі. Жастарды сұранысқа ие бағыттар бойынша даярлау өңір кәсіпорындары үшін кадр резервін жасайды. Оқушының мамандыққа деген қызығушылығын практикада тексеру мүмкіндігіне ие болуы ерекше маңызды. Бұл кәсіпті қате таңдау қаупін азайтады және одан әрі оқуға деген саналы уәждемені қалыптастыруға ықпал етеді. Ата-аналар үшін бұл – егер оқуды жұмыс беруші қаржыландырса, қаржылық жүктемені азайта отырып, баласына кәсіптік дайындық беруге бірегей мүмкіндік.

Осылайша, «мектеп – колледж – жұмыс беруші» өзара іс-қимылы тау-кен және техникалық салалар үшін кадрларды даярлаудың тиімді құралына, ал жұмысшы мамандығын ерте меңгеру қазіргі жастардың кәсіби қалыптасуының маңызды құрамдас бөлігіне айналды.

Софья СТРИГУН, оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі басшының орынбасары,

Юлия ДИК, кәсіптік оқыту жөніндегі басшының орынбасары,

Степногорск қаласының Жоғары тау-кен индустриялық колледжі

---

АННОТАЦИЯ

Высший горно-индустриальный колледж г. Степногорска при поддержке АО «АК Алтыналмас» реализовал проект ранней профориентации «MamanQadam». Материал раскрывает плюсы модели, при которой старшеклассники одновременно с учебой в школе осваивают востребованные рабочие профессии, проходят практику на реальном оборудовании и получают официальные свидетельства квалификации.