"Современное образование" республикалық  журналының редакциясы 

Соңғы жылдары буллинг мәселесі білім беру жүйесінде, оның ішінде мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқыту деңгейінде ерекше өзектілікке ие болып отыр. Мектепке дейінгі ұжымдардағы қорлау көріністері мектептегіге қарағанда жиі айқын және жүйелі бола бермейді, бірақ олардың баланың эмоционалдық әл-ауқаты мен әлеуметтік дамуына әсері айтарлықтай. Агрессияның, қабылдамаудың немесе әлеуметтік оқшауланудың ерте тәжірибесі тұлғааралық қарым-қатынастың тұрақты жағымсыз үлгілерін бекітуі

Патриотизм ұғымы көпқырлы. Бұл – өз елінің мәдениетіне деген құрмет, қоршаған әлеммен ажырамас байланыс сезімі, өз халқы мен Отаны үшін мақтаныш. Мектеп жасына дейінгі балалардың бойында патриоттық сезімді тәрбиелеу – күрделі және ұзақ процесс. Мектепке дейінгі жас – тұлғаның қалыптасу кезеңі, дәл осы уақытта Отанға деген сүйіспеншілік сияқты жоғары адамгершілік сезімдер қаланады.

Өз тарихын терең ұғынып, ұлттық құндылықтарын шын бағалай білетін халықтың ғана болашағы мәңгі болмақ. Бүгінгі алпауыт жаһандану дәуірінде кез-келген ұлтты сақтап қалатын дүниелер - сол ұлттың төл тарихы, ана тілі, мәдениеті мен ұлттық құндылығы екені анық. Бір ұлтты басқа ұлттан даралайтын - оның ұлттық құндылықтары, яғни, әдеби мұрасы, әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі, мәдениеті, өнері, тұрмыстық бұйымдары, ұлттық ойындары, т.б. өзгелерге ұқсамайтын қасиеттері болып табылады.

Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы балалардың қабылдау ерекшеліктерін өзгертті. Қазіргі заманғы балалар әдебиеті тек тәрбиелеумен ғана емес, баланың сыни ойлауын, эмоционалды интеллектін және эстетикалық талғамын қалыптастырумен де айналысады. Сондықтан дәстүрлі классикалық шығармалармен қатар оқу бағдарламасына қазіргі заманғы авторлардың туындылары енгізіледі.

Қазіргі қоғамның толық сандықтануы мектепке дейінгі білім беру парадигмасын түбегейлі өзгертіп отыр. Жаһандық ақпараттандыру дәуірінде туған балалар ерте жастан медиаортаға белсенді түрде тартылуда. Он жыл бұрын тиімді болған дәстүрлі дидактикалық құралдар мен тәрбиелеу әдістері бүгінде тәрбиеленушілердің жаңа танымдық ерекшеліктеріне бейімделуді және айтарлықтай жаңғыртуды талап етеді.

Жақсы балабақша бүгін — ата-аналар жұмыста болғанда балаларды «сақтау камерасы» емес, нағыз ерте даму академиясы. Біздің балабақшада күн сайын сиқыр болады — тәрбиеленушілеріміз қадам басып әлемді танып, алғашқы жеңістеріне жетеді. Балабақшаның жетістігі тек оқу-тәрбие процесімен шектелмейді, ол балалардың шығармашылық және интеллектуалдық қабілеттерін ашу және педагогтердің кәсіби дамуы арқылы да көрінеді.

Қазіргі заманда алға қойылып отырған маңызды мәселелердің бірі – жан-жақты дамыған өнегелі, рухани ізденісі мол жас ұрпақ тәрбиелеу. Еліміздің болашағы – бүгінгі кішкентай бүлдіршіндер. Осы балалардың білім алуға деген танымдық қабілеттері мен белсенділігін арттырып, қалыптастыру – педагогтердің міндеті, яғни тәрбиеші ретінде біздің де тікелей міндетіміз. Жалпы, танымдық қызығушылық, танымдық белсенділік дегеніміз не? Танымдық белсенділік – бұл баланың жаңа білімді меңгеруге

Мектепке дейінгі білім беру ұлттық тәрбиенің және тұлғаның рухани дамуының негізін қалайды. «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасында» білім беру мазмұнына ұлттық құндылықтарды, мәдени дәстүрлерді және отбасылық тәрбиені енгізу қажеттілігі ерекше атап көрсетілген.

Мектепке дейінгі ұйым әрқашан көпміндеттілік жағдайында жұмыс істейді, өйткені білім беру және тәрбие қызметімен қатар бұл әдістемелік, кадрлық, қаржылық-экономикалық және әкімшілік-шаруашылық жұмыстар да бар. Меңгеруші білім беру процесінің сапасына, нормативтік талаптардың сақталуына және ұжымда қолайлы психологиялық ахуал қалыптастыруға жауапты.Жас басшы жұмысының алғашқы айларында жедел шешімдерді талап ететін көптеген басқарушылық міндеттерге тап болады.

Одна из важных задач, стоящих перед современным обществом, – воспитание поколения, впитавшего национальные ценности, духовно богатого и высоконравственного. Реализация этой задачи должна начинаться с дошкольного этапа. Произведения великого мыслителя Абая Кунанбаева являются неиссякаемым источником воспитания детей в духе трудолюбия, стремления к знаниям, добродетели и честности.

Педагогтердің кәсіби құзыреттілігін арттыру және білім беру үдерісінің сапасын жақсарту мектепке дейінгі білім беру жүйесінен инновациялық, зерттеушілік жұмыс модельдерін енгізуді талап етеді. Әлемдік педагогика кәсіби дамудың тиімді құралы ретінде Lesson Study (Сабақты зерттеу) әдісін пайдаланады.

Үйретпей-ақ тәрбиелеуге бола ма? Баланы айналасындағы кеңістікті жай ғана өзгерту арқылы дамытуға бола ма? Қазіргі педагогика бұған оң жауап береді: сауатты ұйымдастырылған білім беру ортасы мектеп жасына дейінгі баланы күн сайын ойлауға, зерттеуге, шығармашылық танытуға және өз жаңалықтарын ашуға ынталандыратын «үшінші тәрбиешіге» айналады.

Халықтың болашағы балалық шақтың тыныш қадамдарында туады – алғашқы сөздерде, алғашқы сұрақтарда, алғашқы адамгершілік таңдауда. Дәл мектепке дейінгі жылдары тұлғаның іргетасы қаланады: тіл қалыптасады, ойлау оянады, баланың жан дүниесі ашылады. Сондықтан осы кезеңде бала өз халқының рухани бастауларына қол жеткізіп, туған мәдениеттің тірі сөзін естіп, оның сұлулығы мен даналығын сезінуі өте маңызды.

Мектепке дейінгі жас — Отан, тіл, мәдениет және дәстүрлер туралы алғашқы түсініктерді меңгерудің ең қолайлы кезеңі. Дәл осы кезеңде өз еліне құндылық қатынастың негіздері қаланып, туған мәдениетке эмоционалдық бауыр басу қалыптасады. «Адал азамат» мемлекеттік тәрбие бағдарламасын іске асыру осы құндылықтарды білім беру процесіне интеграциялауды қамтамасыз ететін инновациялық педагогикалық құралдарды іздестіру қажеттілігін тудырады.

Күрделі, тез өзгеріп жатқан, ақпаратқа және қарама-қайшылықтарға толы ортада қоғам алдында: қалайша мейірімді, сезімтал, сонымен бірге адалдық пен еңбектің не екенін берік білетін адамды өсіруге болады? Мұндай адам өздігінен дүниеге келмейді. Дәл мектепке дейінгі жылдар адамның адамдарға және өзіне деген барлық кейінгі қатынасы құрылатын іргетас болады.

Бүгінгі таңда жаһандық экологиялық проблемалар алыс әрі абстрактілі нәрсе ретінде қабылданбайды. Олар әрқайсымызға қатысты, демек, планетаның болашағы үшін жауапкершілікті де ең ерте жастан бастап тәрбиелеуіміз керек. Бұл ретте басты рөл мектепке немесе институтқа емес, баланың үйден тыс әлеммен алғаш танысатын орны – балабақшаға беріледі.

Отбасы – баланың алғашқы әрі ең маңызды әлеуметтену институты. Отбасында бала қарым-қатынастың алғашқы үлгілерін меңгереді, өзіне және басқа адамдарға деген қатынас үлгілерін қабылдайды, махаббаттың, қолдаудың, тыйымның, жауапкершіліктің және өзара көмектің көріністерін ажыратуға үйренеді.

Астана қаласының № 91 «Еңлік» балабақшасы білім беру үдерісінде жасанды интеллект технологиясын қолдану тәжірибесімен бөліседі. Автор балалардың оң реакциясын, олардың жоғары деңгейде қатысуын және сабақты ұйымдастырудың шығармашылық тәсіліне деген эмоционалдық жауапкершілігін атап көрсете отырып, ЖИ-ді пайдалана отырып ашық сабақтар өткізу туралы әңгімелейді.

Мақала мектепке дейінгі жастағы балалардың әлеуметтік-эмоционалды интеллектін дамытудың өзекті аспектілеріне арналған. Астана қаласы № 67 «Шұғыла» бөбекжайының педагогы және әдіскері автор ӘЭИ құрылымын ашып, оны қалыптастырудың тиімді педагогикалық әдістерін ұсынады. Мақала тәрбиешілерге, мектепке дейінгі ұйымдардың әдіскерлеріне және тәжірибелі бала психологтарына арналған.

Мектепке дейінгі жастағы балалардың эмоционалды интеллектісі дамудың бастапқы деңгейінде тұр. Бұл басқалардың эмоцияларын дәл тани алмаудан, өз импульстарын бақылай алмаудан және сезімдерін білдіре алмаудан көрінеді. Эмоционалды интеллектінің жетіспеушілігі жиі истерикаларға, фрустрация кезінде агрессияға, құрдастарымен келісе алмауға және бірлескен ойындардағы қиындықтарға әкеледі. Ұзақ мерзімді перспективада бұл мектепке бейімделуді қиындатуы мүмкін: балаға сабақта отыру, м