Мектепке дейінгі ұйым әрқашан көпміндеттілік жағдайында жұмыс істейді, өйткені білім беру және тәрбие қызметімен қатар бұл әдістемелік, кадрлық, қаржылық-экономикалық және әкімшілік-шаруашылық жұмыстар да бар. Меңгеруші білім беру процесінің сапасына, нормативтік талаптардың сақталуына және ұжымда қолайлы психологиялық ахуал қалыптастыруға жауапты. Жас басшы жұмысының алғашқы айларында жедел шешімдерді талап ететін көптеген басқарушылық міндеттерге тап болады. Осы кезеңде құжаттарды түсінуге ғана емес, ұжым жұмысының ерекшеліктерін де ұғуға көмектесетін тәжірибелі әріптестің қолдауы ерекше маңызды. Дәл осындай қызметті тәлімгерлік атқарады. Жаңадан бастаған басшы үшін ол кәсіби тәуекелдерді азайтудың, басқарушылық қателіктердің алдын алудың және шешім қабылдауға сенімділік қалыптастырудың ресурсына айналады.

Басшының кәсіби қалыптасуы — басқарушылық ойлауды қалыптастыруды, көшбасшылық қасиеттерді дамытуды, нормативтік-құқықтық базаны және ұжыммен өзара әрекеттесудің тиімді стратегияларын меңгеруді қамтитын күрделі және көпдеңгейлі процесс. Ал тәлімгерлік осы процесті сүйемелдеудің тиімді тетіктерінің бірі ретінде әрекет етеді.

Басқарушылық қызмет контекстінде ол бейімдеу (басқарушылық ортаға енгізу), оқыту (кәсіби құзыреттерді қалыптастыру), дамыту (тұлғалық және көшбасшылық қасиеттерді дамыту), рефлексиялық (басқарушылық тәжірибені ұғыну) және мотивациялық (кәсіби бірегейлікті қолдау) функцияларын атқарады.

Бұл саладағы тәлімгерліктің бірқатар ерекшеліктері бар:

1. Тәжірибеге бағытталған сипат – нақты басқарушылық жағдайларды талдау.

2. Нормативтік-құқықтық қолдау – жергілікті актілер мен талаптарды түсіндіруге көмектесу.

3. Ұйымдастырушылық-әдістемелік сүйемелдеу – тәлімгердің мектепке дейінгі білім беру ұйымының даму бағдарламаларын әзірлеуге қатысуы.

4. Психологиялық-педагогикалық қолдау – коммуникация және жанжалдарды шешу дағдыларын дамыту.

Өзімнің кәсіби қызметімде мен мектепке дейінгі ұйымның жас басшысының тәлімгері функциясын екінші рет атқарып отырмын. Сүйемелдеу тәжірибесі бастаушы басшының кәсіби бейімделуі мен басқарушылық құзыреттерін дамытуға бағытталған жүйелі өзара әрекеттесу моделін құруға мүмкіндік берді.

Жас басшымен жұмысты кәсіби қиындықтарды диагностикалаудан бастадым. Әңгімелесу және басқарушылық жағдайларды талдау барысында негізгі қиындықтар анықталды: басқарушылық шешімдер қабылдау кезіндегі сенімсіздік; өкілеттіктерді берудегі қиындықтар; мектепке дейінгі білім берудің ГОСТ талаптарына сәйкес құжаттама жүргізу дағдыларын жетілдіру қажеттілігі; ұжымдағы жанжалды жағдайларды шешудегі қиындықтар.

Осы факторларды негізге ала отырып, бір оқу жылына арналған тәлімгерлік сүйемелдеудің жеке жоспары жасалды.

Мен жұмыстың түрлі нысандарын пайдаландым. Онлайн және офлайн форматтағы жеке консультацияларда біз ағымдағы басқарушылық міндеттерді талдадық, ықтимал тәуекелдер мен шешім нұсқаларын талқыладық, сондай-ақ бірлесіп жоспарлау жүргіздік. Біз жылдық жұмыс жоспарын әзірледік, педагогикалық кеңестер мен басқарушылық жобаларды дайындауды бірлесіп жүргіздік. Бұл жас басшыға әрекет алгоритмін зерделеуге ғана емес, басқарушылық процестің логикасын түсінуге, сондай-ақ нақты жағдайларды тиімді талдау дағдысын (кейс-әдіс) меңгеруге көмектесті. Мысалы, қызметкерлер арасында жанжал туындаған кезде біз келіспеушілік себептерін бірлесіп талдадық; мәселені шешудің нормативтік негіздерін айқындадық; келіссөздер нұсқаларын модельдедік; қабылданған шешімнен кейін рефлексиялық талдау жүргіздік. Сондай-ақ мен кеңестерге қатысып, одан кейін сындарлы кері байланыс бердім, күшті жақтар мен ықтимал өсу аймақтарына назар аудардым.

Тәлімгерлік шеңберінде жас басшы менің сүйемелдеуіммен білім беру сапасын ішкі бақылау жүйесін жетілдіру жобасын іске асырды. Мұнда тәлімгер ретіндегі менің рөлім жергілікті актілерді әзірлеуге консультация беру; мониторинг құрылымын түзету; аналитикалық материалдарды дайындау; нәтижелерді ұжымға жария түрде ұсыну кезінде қолдау көрсету болды.

Сүйемелдеу қорытындысы бойынша оң динамика байқалды. Жас басшы шешім қабылдауда сенімдірек бола түсті, басқарушылық қызметте дербестігі артты, жоспарлау сапасы жақсарды, жанжалды жағдайлардың саны азайды, басшының ұжымдағы беделі нығайды.

Білім беруді жаңғыртудың қазіргі жағдайында тәлімгерлік институтын дамыту мектепке дейінгі білім беру саласындағы кадр саясатының басым бағыты ретінде қарастырылуы тиіс.Тәлімгерлік сүйемелдеудің тұрақты модельдерін құру басқарушылық тәжірибенің сабақтастығын қамтамасыз етуге және білім беру ұйымдарын басқару сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Осылайша, тәлімгерлік мектепке дейінгі білім беру жүйесінің кадрлық әлеуетін дамытудың стратегиялық ресурсына айналады. Тәлімгер кәсіби тәжірибенің көзі ғана емес, сонымен қатар жауапкершілік, кәсіби этика және педагогикалық көшбасшылық құндылықтарын жеткізе отырып, басқарушылық мінез-құлықтың үлгісі ретінде де әрекет етеді.

Қарақаш АСАНОВА,

№26 «Үміт» бөбекжай-бақшасы, Астана қаласы

АННОТАЦИЯ

Наставничество – эффективный инструмент профессионального становления молодых руководителей в системе дошкольного образования. Автор делится собственным опытом наставничества, анализирует его теоретические основы, функции, формы и результаты внедрения в практику дошкольной образовательной организации. Особое внимание уделяется управленческим компетенциям, формируемым в процессе взаимодействия наставника и молодого руководителя.