QS Asia 2027: Қазақстан Орталық Азиядағы көшбасшылығын сақтап отыр

2026 жылғы 3 қарашада Quacquarelli Symonds Азия университеттерінің кезекті рейтингін жариялады. Қазақстан Республикасы қатысушы жоғары оқу орындарының саны бойынша өңірде оныншы орынға ие болды. Азияның үздік университеттерінің 2027 жылғы рейтингінде ел 19 қаладан 51 ЖОО-мен ұсынылған.

Сарапшылардың бағалауынша, жарияланған рейтинг бәсекелестіктің жоғары деңгейімен ерекшеленеді. Биыл қатысушылардың жалпы саны 195 ЖОО-ға артты: рейтингке Азияның 26 елі мен аумағынан 1722 жоғары оқу орны кірді.

Рейтингтің бірінші жолын қатарынан екінші жыл Гонконг университеті иеленіп отыр, одан кейін Пекин университеті мен Цинхуа университеті тұр. Гонконг өңірдегі жоғары білім беру жүйелері арасында ең күшті оң серпінді көрсетіп отыр және топ-10-да бес ЖОО-мен ұсынылған – бұл кез келген басқа жүйеден көп. Гонконг қалалық университеті мен Гонконгтың қытайлық университеті тиісінше 4-ші және 5-ші орындарда.

Материктік Қытай рейтингтегі ең ірі әрі ең жылдам дамып келе жатқан жоғары білім беру жүйесі болып қала береді: қытайлық ЖОО-лар саны 53-ке өсіп, 448-ге жетті. Қытай топ-20-дағы ЖОО саны бойынша да, рейтингке алғаш енген ЖОО саны бойынша да көш бастап тұр, ал Фудань университеті рейтингтің алтыншы жолын Сингапур ұлттық университетімен бөліседі. Сингапурдан Нанян технологиялық университеті сегізінші орында. Осылайша, бірінші ондықтың бәрі – Қытай мен Сингапурдың ЖОО-лары.

Үндістан 325 ЖОО-мен ұсынылған – бұл материктік Қытайдан кейінгі екінші көрсеткіш. Үндістан өңірде ғылыми өнімділік бойынша және PhD дәрежесі бар оқытушылардың үлесі бойынша көш бастап тұр.

Жапония 153 ЖОО-мен ұсынылған және оқытушылармен қамтамасыз етілуі мен беделі бойынша жоғары көрсеткіштерімен ерекшеленеді.

Корея Республикасының жетекші ЖОО-лары өз позицияларын жақсартып келеді, ал топ-20-дағы ЖОО саны бойынша Корея тек материктік Қытайдан кейін тұр.

Осы өңірден алғашқы жүздікке Малайзияның екі университеті – Малайя университеті мен Малайзия ұлттық университеті, Гаджа Мада университеті (Индонезия) және Чулалонгкорн университеті (Таиланд) кірді.

QS Quacquarelli Symonds компаниясының аға вице-президенті Бен Саутер былай дейді:

«Жарияланған үздік университеттер рейтингі – болашақ жоғары білім беру саласының келбетін көп жағынан айқындап отырған өңір бойынша деректердің салыстырмалы талдауы. Жаңа рейтинг ғылыми зерттеулерінің жоғары сапасымен, кең жаһандық қатысуымен және мықты академиялық беделімен ерекшеленетін, өңірлік бәсекелестіктің өсуі мен Азия білім беру кеңістігінің алуан түрлілігі мен динамикасы жағдайында өз позицияларын жақсартып жатқан ЖОО-ларды көрсетеді».

Осы бәсекелестік жағдайында Орталық Азияның рейтингтегі өкілдігі бірте-бірте кеңейіп келеді. Жаңа рейтингте Орталық Азия елдері – Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан – барлығы 99 университетпен ұсынылған. Қазақстан ең сенімді нәтижелерді көрсетіп отыр. Топ-100-ге кірген өңірдің үш ЖОО-ның үшеуі де Қазақстанды таныстырады:

• Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ – 46-орын

• Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті – 62-орын

• Satbayev University – 89-орын

Абай атындағы ҚазҰПУ жоғары позициясын сақтады – 138-орын. Назарбаев Университеті бірден 62 позицияға жоғарылап, 139-орынға тұрды және алғаш рет топ-200-ге енді. Осы топқа М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті де қайта кірді – 185-орын.

Әмәнжолов атындағы университет (64 пунктке өсіп, 618-орынға жетті) және С. Ж. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ (337-орынға дейін, +34 пункт) жоғары өсім көрсетіп отыр.

• 

• 

• 

• 

• 

QS Quacquarelli Symonds өңірлік директоры Сергей Христолюбов айтады:

«Басқа ешбір жаһандық рейтингте қазақстандық ЖОО-лар бұлайша кең ұсынылмаған. Елдің жоғары оқу орындарының Азияның үздік университеттері тізіміндегі қатысуының кеңеюін және Алматы мен Астананың QS Best Student Cities 2027 – әлемнің үздік студенттік қалалары 2027 рейтингіндегі позицияларының өсуін ескерсек, Қазақстан өңірлік білім беру орталығы ретіндегі халықаралық танылуын арттыра түсуде».

Қазақстандық ЖОО-лардың ең күшті нәтижелері студенттердің академиялық ұтқырлығы мен білім беру ортасының сапасы индикаторлары бойынша тіркеледі. Бұл халықаралық деңгейдің жалпы жақсаруы аясында, шетелдік ЖОО-лардың 30-дан астам филиалының ашылуымен атап өтілген. Қазақстандық ЖОО-лардың орташа нәтижелері әдіснаманың 11 индикаторының 7-і бойынша рейтингтегі барлық ЖОО-лардың орташа мәндерінен жоғары. Олардың ішінде «Оқуға шығатын студенттер үлесі» (Қазақстандағы орташа есептік көрсеткіш – 58,8, Азияда – 22,6), «Жұмыс берушілер арасындағы бедел» (Қазақстандағы орташа есептік көрсеткіш – 38,8, Азияда – 24,9) және «Оқытушылар мен студенттер санының арақатынасы» (Қазақстандағы орташа есептік көрсеткіш – 52,0, Азияда – 34,6) индикаторлары ерекше аталуы тиіс.

Оқытушылар мен студенттер санының арақатынасы: осы индикатор бойынша қазақстандық ЖОО-лар дәстүрлі түрде жоғары нәтиже көрсетеді: олардың 10-ы Азияның үздік 100 ЖОО-ның қатарында, оның ішінде әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті 12-орында, ал Алматы технологиялық университеті, Satbayev University және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті тиісінше 21-, 23- және 24-орындарда. Қазақстандық ЖОО-лардың 39 %-ы осы индикатор бойынша көрсеткіштерін жақсартты, ал ел бойынша орташа мән (52 балл) Азия бойынша орташа мәннен (34,6 балл) айтарлықтай жоғары.

Студенттердің академиялық ұтқырлығы: «Шығыс алмасу студенттерінің үлесі» Қазақстанның ең күшті индикаторы болып қалып отыр: ел бойынша орташа мән – 58,8 балл, Азия бойынша орташа мән – 22,6 балл. Осы индикатор бойынша алты қазақстандық ЖОО топ-100-ге кіреді, оларды әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (12-орын) және академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті бастап тұр, соңғысы 29-орыннан 18-орынға көтерілді. «Кіретін алмасу студенттерінің үлесі» бойынша әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті 27-орынға көтерілді.

Шетелдік оқытушылар үлесі: қазақстандық ЖОО-лардың шамамен жартысы (48 %) осы индикатор бойынша көрсеткіштерін жақсартты, ал елдің жеті ЖОО-сы топ-100-ге кіреді. Көшбасшылар қатарында – осы индикатор бойынша алғаш рет баға алып, бірден 26-орынды иеленген Назарбаев Университеті, Satbayev University (34-орын), сондай-ақ 52-орыннан 40-орынға көтерілген әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (айтпақшы, бұл университет PhD дәрежесі бар оқытушылардың үлесі бойынша да алғашқы жүздікке енді – 95-орын). Осы ЖОО-лардың аталған индикатор бойынша жетістіктері болашақта «Академиялық бедел» және «Халықаралық ғылыми ынтымақтастық индексі» көрсеткіштерін арттыруда маңызды рөл атқаруы мүмкін.

Халықаралық ғылыми ынтымақтастық индексі: әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті 44-орыннан 31-орынға көтерілді, ал Назарбаев Университеті Азияның үздік 25 ЖОО-сының қатарындағы позициясын сақтап тұр (24-орын). Осы индикатор бойынша Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (267-орын) мен Satbayev University (363-орын) де оң динамика көрсетіп отыр.

Қазақстандық ЖОО-лар үшін өсу аймақтары – «Бір жарияланымға шаққандағы дәйексөз», «Бір оқытушыға шаққандағы жарияланымдар» және «PhD дәрежесі бар оқытушылардың үлесі» индикаторлары. Сондай-ақ елдің жекелеген ЖОО-лары үшін «Академиялық бедел» және «Жұмыс берушілер арасындағы бедел» индикаторларына неғұрлым мұқият назар аудару қажет.

«Қазақстан жоғары білім беру саласында Орталық Азия елдері арасында көшбасшылығын сақтап отыр, – деп қорытындылайды Бен Саутер. – Сонымен қатар жаңа рейтингтің нәтижелері елдің ЖОО-ларының әлеуетін де, олар кезігіп отырған қиындықтарды да көрсетеді. Назарбаев Университетінің топ-200-ге көтерілуі кең халықаралық байланыстары бар зерттеу университетінің қандай нәтижеге қол жеткізе алатынын көрсетеді. Енді міндет – зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалатын өсіп келе жатқан шығындарды бүкіл жоғары білім беру жүйесінің ғылыми ықпалына айналдыру».

QS World University Rankings: Asia 2027 – Азияның үздік университеттерінің 2027 жылғы рейтингі: қазақстандық ЖОО-лардың нәтижелері

Quacquarelli Symonds (QS) – жоғары білім саласындағы зерттеулермен және университеттердің халықаралық рейтингтерін құрастырумен айналысатын британдық аналитикалық және баспа компаниясы. Рейтингтерді құрастыру кезінде ЖОО-ның академиялық беделі, жұмыс берушілердің пікірі, ғылыми мақалалардың дәйексөз келтірілуі, Хирш индексі, оқытушылар мен студенттер санының арақатынасы, сондай-ақ халықаралық интеграция деңгейі ескеріледі.