«Адал азамат» бағдарламасының құндылықтарын қалыптастыруда soft skills дағдыларын дамыту: мектепке дейінгі ұйымның тәжірибесі

Тұлғаның жетістіктері мен табыстарында, қоғамда өзін-өзі ұстай білуінде және бейімделуінде soft skills немесе икемді дағдылар маңызды рөл атқарады. Тұлғаны қалыптастырудың іргетасы мектепке дейінгі жаста қаланады, сондықтан балабақшада «Адал азамат» бағдарламасы шеңберінде өсіп келе жатқан ұрпақтың құндылық бағдарларын икемді дағдылармен ұштастыра отырып дамыту өзекті міндет болып табылады.

«Soft skills» ұғымы серпінді өзгеріп жатқан жаһандық трендтердің бір векторы ретінде қарастырылады. Икемді дағдылар кез келген жаста дамуы мүмкін, алайда адамның психологиялық ерекшеліктері мен мінез-құлқы барынша оңтайлы қалыптасатын сензитивті кезең негізгі рөл атқарады.

Біздің ойымызша, мектепке дейінгі жаста топтағы тығыз ынтымақтастық, командада жұмыс істей білу және тиімді өзара іс-қимыл сияқты дағдыларды дамыту өте маңызды. Зерттеушілер бұл дағдыларды әртүрлі сипаттайды, бірақ бір мәселеде келіседі: бұл кәсіби білімге емес, тұлғаның жеке көзқарастары мен әлеуметтік мінез-құлқына негізделген қабілеттердің жиынтығы.

Икемді дағдылар әмбебап сипатқа ие, белгілі бір кәсіби салаға байланысты емес және адамға тиімді жұмыс істеуге әрі айналасындағылармен үйлесімді қарым-қатынас орнатуға көмектеседі.

Мектепке дейінгі жастағы баланың психологиялық жай-күйі когнитивті және тұлғалық даму мүмкіндіктерінің кеңеюімен сипатталады. Қоршаған әлемді белсенді тану және өз тәжірибесін жинақтау жаңа деңгейге көтеріледі, тұлғаның қалыптасуының алғашқы кезеңдері өтеді.

«Адал азамат» бағдарламасының мазмұны негізінде балабақшада өткізілетін іс-әрекеттер мен шығармашылық шаралар баланың азаматтық ұстанымын қалыптастыруға және өзін қоғамның бір бөлігі ретінде сезінуіне ықпал етеді. Мұндай жұмыс барысында балалар өз ойларын білдіруге, қарым-қатынас әдебін сақтауға, командада жұмыс істеуге, бір-бірін тыңдауға және түсінуге үйренеді.

Soft skills дағдыларын қалыптастыру баланың тұлғалық дамуына және әлеуметтік бейімделуіне ұзақ мерзімді әсер етеді.

«Адал азамат» бірыңғай тәрбие бағдарламасы soft skills мазмұнымен үйлесімді түрде біріктірілген. Шыншылдық, жауапкершілік, тілектестік пен құрмет сияқты әмбебап әлеуметтік дағдыларды дамыту қазіргі заман адамына қажет. Бұл тұлғаның қоғамда тиімді қызмет етуін және әртүрлі өмірлік жағдайларда дұрыс шешімдер қабылдауын қамтамасыз етеді.

Бағдарлама мазмұнын талдау оның тек әдептілік-адамгершілік бағыттарын ғана емес, сонымен бірге дамудың әлеуметтік-психологиялық және тұлғалық аспектілерін де қамтитынын көрсетті. Осылайша, ол мектепке дейінгі жастағы балалардың soft skills дағдыларын дамытуға арналған тиімді әдістемелік және тәрбиелік ресурс болып табылады.

Бұдан бөлек, бағдарламада психологиялық-әдістемелік қолдау жүйесі ұйымдастырылған. Бұл факторлар өте маңызды, өйткені педагогтің дағдылары мен балабақша мен ата-аналардың бірлескен жұмысы баланың әлеуметтік және тұлғалық қасиеттерінің қалыптасуына тікелей әсер етеді.

№ 15 «Дарын» балабақшасында «Адал азамат» бағдарламасы шеңберінде soft skills дамытуға бағытталған іс-шаралар ұйымдастырылады. Тіпті, «Адалдық дүкені», «Банкомат», «Киноға билет», «Ұлттық банк» сияқты сюжеттік-рольдік ойындар арқылы адалдық, қоғамдық тәртіпті сақтау және әлеуметтік ортаға бейімделу дамиды. Ойын барысында балаларда сыпайы қарым-қатынас дағдылары, кезек сақтау және сұхбаттасушыны тыңдай білу қабілеті қалыптасады.

Role-play (рольдік ойын) және situational learning (жағдаяттық оқыту) әдістеріне негізделген бұл ойындар балаға жауапкершілікті сезінуге және өз әрекеттерінің салдары түсінуге мүмкіндік береді.

Егер бастапқы кезеңде кейбір балаларда қарым-қатынас мәдениеті мен өзін-өзі реттеу дағдылары жеткіліксіз болса, ұйымдастырылған қызметтің нәтижесінде біз оң өзгерістердің куәсі болдық.

Осындай мысалдардың бірі – «Адалдық дүкені» ойыны. Балалар дүкенге кіреді, қажетті өнімдерді немесе тауарларды таңдайды және сатушының жоқтығына қарамастан төлем жасайды. Бұл балаларды бақылау болмаған жерде де шыншыл болуға баулиды, әділдік пен шынайылыққа шақырады. Бастапқыда балалар: «Сатушысыз дүкен бола ма?» деген сұрақты қайталаудан талмайтын, ал кейбіреулері төлемей кетпекші де болды. Ойынның бірнеше циклынан кейін балалар бақылаусыз-ақ, өзін-өзі тәртіпке келтіре отырып, сатып алған заттарын өздігінен төлей бастады. Балаларға бұл тексеріс басқа біреу үшін емес, өзі үшін – өз ар-ұятының алдында таза әрі адал болу үшін қажет екені түсіндірілді.

Кейінгі күндері ата-аналардан оң пікірлер түсе бастады: балалар нақты дүкенге келгенде, алдымен тауарды кассирдің алдына қойып, оны тек төлегеннен кейін ғана ашатыны немесе алатыны байқалды. Бұл балаларда адалдық ұғымының және мінез-құлықтың белгілі бір ережелерін сақтаудың қалыптасқанын білдіреді.

«Киноға билет» сюжеттік-рольдік ойыны әлеуметтік тәжірибені кеңейтудің және қоғамдық орындардағы мінез-құлық мәдениетін қалыптастырудың тиімді педагогикалық құралы ретінде пайдаланылды. «Кассир», «көрермен» және «билетші» рөлдерін бөле отырып, балалар тәжірибе жүзінде кезекте күту, сыпайы тіл табысу, сұрақ қоя білу және оларға жауап беру дағдыларын меңгерді. Билет сатып алу процесін шынайы өмірге жақындатып моделдеу қаржылық және әлеуметтік жауапкершілік элементтерін қалыптастыруға ықпал етті.

Нәтижесінде балалардың коммуникативтік құзыреттілігі артып, олар әлеуметтік ортада өзін сенімдірек әрі мәдениетті ұстай бастады.

Мұндай практикалық әрекеттер сыни ойлауды дамытады және әртүрлі жағдайларда дұрыс шешім қабылдауға үйретіп, өзін еркін білдіруге ықпал етеді. Балалардың әлеуметтік-эмоционалдық дамуы нығайып, олардың мектепке және қоғамдық өмірге дайындық деңгейі айтарлықтай артты.

Осылайша, сюжеттік-рольдік ойындар арқылы балалар әлеуметтік рөлдерді меңгереді және өзінің мінез-құлқын реттеуге үйреніп, қоғамдық нормаларды табиғи түрде сіңіреді.

Қазіргі заман талабына сай тәрбиенің негізі мектепке дейінгі ұйымнан басталады. Балабақша жағдайында «Адал азамат» бағдарламасы негізінде soft skills дамыту балалардың тұлғалық және әлеуметтік қалыптасуының маңызды шарты болып табылады. Ал сюжеттік-рольдік ойындар арқылы ұйымдастырылған тәрбие жұмысы мектепке дейінгі жастағы балалардың коммуникативтік, әлеуметтік және эмоционалдық құзыреттіліктерін тиімді дамытуға мүмкіндік береді. Ұлттық сана-сезімі қалыптасқан, жан-жақты дамыған, лайықты азаматты тәрбиелеу – отбасының, білім беру ұйымдарының және бүкіл халықтың ортақ міндеті.

Арайлым ТҮЙМЕБАЙ,

Астана қаласы № 15 «Дарын»

балабақшасының меңгерушісі

---

АННОТАЦИЯ

В статье рассматриваются вопросы развития навыков soft skills у детей в условиях дошкольной организации в рамках единой воспитательной программы «Адал азамат» Детский сад № 15 «Дарын» г. Астаны делится личным примером в деле формирования коммуникативных, социальных и эмоциональных компетенций дошкольников.