Abai University: жаһандық көшбасшылыққа жолында
Бір ғасырға жуық уақыт бұрын, 1928 жылы Қазақстанның алғашқы университеті – Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (Abai University) құрылды. Педагогикалық кадрларды даярлаудың ұлттық орталығы ретінде құрылған бұл оқу орны елдің жоғары білім жүйесінің қалыптасуында шешуші рөл атқарды. Ғасырлық мерейтой қарсаңында Abai University өз тарихындағы ең серпінді кезеңдердің бірін басынан өткеріп, халықаралық академиялық аренадағы өз жетістіктерін баршаға аян етті. QS World University Rankings by Subject 2026 қорытындысы бойынша Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті «Білім беру және оқыту» (Education & Training) бағыты бойынша әлемде 41-ші орынды иеленіп, осы пәндік салада әлемнің Ең үздік – 50 университетінің қатарына енді.
Алайда бұл трансформацияның тарихы тек бір университет туралы ғана емес. Ол бүгінгі таңда біздің елімізде де, әлемдік жоғары білім жүйесінде де орын алып жатқан кең ауқымды үдерістерді көрсетеді. Абай атындағы ҚазҰПУ басқарма төрағасы – ректоры Болат ТІЛЕППЕН болған әңгіме Қазақстанның бүкіл жоғары мектебі үшін өзекті тақырыптарды қозғады.
– Болат Әнапияұлы, қазіргі университеттер тек ұлттық деңгейде ғана емес, жаһандық деңгейде де бәсекелесіп, мұны ойдағыдай жүзеге асырып отыр. Сіз басқарып отырған жоғары оқу орны соның жарқын дәлелі. Abai University-ге әлемнің басқа жоғары оқу орындары арасында өз позициясын осыншалықты айтарлықтай жақсартуға қандай стратегия көмектесті?
– Бүгінде университеттің жеткен табысы оның халықаралық зерттеу желілеріне интеграциялану, талантты оқытушылар мен студенттерді тарту, білім жасау және жаһандық сын-қатерлерге шешімдер ұсыну қабілетімен анықталады. Сондықтан интернационалдандыру дамудың жеке бағыты болуды тоқтатып, ХХІ ғасырдағы университет моделінің ажырамас бөлігіне айналды. Осы тұрғыдан алғанда, Abai University-дің нәтижелері назар аударуға лайық.
Расында да, соңғы жылдардағы үлкен жетістіктеріміздің бірі – университеттің әлемдік академиялық аренадағы позициясының нығаюы. QS World University Rankings by Subject 2026-да «Білім беру және оқыту» бағыты бойынша Ең үздік – 50-ден орын алған Abai University көшбасшылар қатарына енген Қазақстанның жалғыз университеті болды және бұл Орталық Азия университеттері арасындағы ең үздік нәтиже. Сонымен қатар, бұл QS пәндік рейтингтеріне қатысу тарихындағы өңірдегі жоғары оқу орындары арасындағы ең жоғары нәтиже.
Университет әсіресе «Академиялық бедел» көрсеткіші бойынша әлемде 9-шы орын алып, жоғары нәтиже көрсетті. Бұл халықаралық академиялық қауымдастықтың Abai University-дің білім сапасына, ғылыми зерттеулеріне және кәсіби сараптамасына деген жоғары сенімін көрсетеді.
«Жұмыс берушілер арасындағы бедел» көрсеткіші де өте маңызды – әлемде 43-ші орын. Ол университет түлектерінің сұранысқа ие екенін және олардың білім беру жүйесі мен еңбек нарығының заманауи талаптарына сәйкес келетін кәсіби даярлығының жоғары сапасын растайды.
Университеттің жаһандық бәсекеге қабілеттілігі жалпы рейтингпен де расталады. QS World University Rankings 2027-де Abai University әлемде 634-ші орынды және Қазақстан университеттері арасында 4-ші орынды иеленді. QS Asia University Rankings-те университет 138-ші орынға тұрақтап, Орталық Азияның жетекші университеттерінің бірі деген мәртебесін сақтап қалды.
QS Stars халықаралық аудитіндегі жетістіктің маңызды факторларының бірі университеттің жаһандық өзара іс-қимылын дамыту болды. Global Engagement бағыты бойынша Абай атындағы ҚазҰПУ ең жоғары баға – 5 жұлдыз алды.
QS Stars халықаралық аудиті аясында университет ең жоғары бағаға ие болған негізгі бағыттардың бірі білім беру үдерісінің сапасын көрсететін Teaching санаты болды. Университет сондай-ақ Employability, Facilities, Good Governance және Social Impact бағыттары бойынша да ең жоғары бағаны иеленді.
Жетекші педагогикалық жоғары оқу орындарының Ұлттық рейтингінде Абай атындағы ҚазҰПУ жетекші 1-ші орынды иеленеді.
Алынған нәтижелер түлектерді даярлаудың жоғары сапасын, басқару жүйесінің тиімділігін, заманауи университеттік инфрақұрылымды және Абай атындағы ҚазҰПУ-дың әлеуметтік міндеттерді шешу мен қоғамның тұрақты дамуына қосқан маңызды үлесін көрсетеді. Олар университеттің дәйекті трансформациясының қорытындысына айналды: білім мен зерттеулер сапасын арттыру, халықаралық серіктестіктерді дамыту, академиялық ұтқырлықты кеңейту және әлемнің үздік тәжірибелерін енгізу.
Abai University жаңа буынның білім беру стандарттарын қалыптастыра отырып, Қазақстан мен Орталық Азиядағы педагогикалық білім мен ғылымның жетекші орталықтарының бірі ретіндегі мәртебесін сенімді нығайтады.
Бірақ рейтингтер – болып жатқан өзгерістердің көрінетін бөлігі ғана. Нағыз трансформация университеттің ішінде жүреді.
– Сіздің ойыңызша, университеттің халықаралық мойындалуы оның серіктестерінің санына қаншалықты байланысты? Және келісімдерге ресми қол қою мен нақты өнімділік арасындағы шекара қайда?
– Иә, сіз дұрыс айтасыз, бірнеше жыл бұрын өңірдегі көптеген университеттерді интернационалдандыру, ең алдымен қол қойылған меморандумдардың санымен бағаланатын. Бүгінде серіктестіктің тереңдігі мен бірлескен білім өндірісі басты көрсеткішке айналды.
Бүгінгі таңда біз әлемнің 30 еліндегі 171 университетпен ынтымақтастық орнаттық. Серіктестеріміздің арасында Калифорния университеті Лос– Анджелесте, Гонконг білім университеті, Рим Сапиенса университеті, Цукуба университеті және тағы басқалар сияқты әлемнің жетекші оқу орындары бар. 30 жоғары оқу орны – интернационалдандырудың түрлі нысандары жүзеге асырылатын стратегиялық серіктестеріміз. Біз мұны әлемдік білім кеңістігінде университетіміздің жоғары мойындалуының белгісі деп санаймыз.
QS World University Rankings Ең үздік – 500-ге кіретін университеттермен бірлесіп, Италия, Франция, Қытай және Испаниядағы серіктестермен цифрлық гуманитаристика, адам құқықтары, жасыл технологиялар, тұрақты даму және білімде жасанды интеллекті қолдану бағыттары бойынша бес халықаралық ғылыми жоба жүзеге асырылуда.
Академиялық ұтқырлық бойынша серіктестеріміз – Франция университеттері: University of Lorraine, University of Poitiers, University of Reims Champagne – Ardenne, University of Lille; Қытай – Zhejiang International Studies University; Польша – Adam Mickiewicz University, Слупск университеті; Түркия – Marmara University; Чехия, Литва және басқа да елдер.
Abai University білім миссиясын жаһандық қайта ойлаудың стратегиялық орталығы ретінде қалыптасты. Университетте 25 жылдан бері ЮНЕСКО кафедрасы жұмыс істейді – бұл идеялар енгізіліп, зерттеулер жүргізіліп, үздік педагогикалық тәжірибелер қалыптасатын халықаралық алаң. Жұмыс істеген жылдардың ішінде кафедра әлемнің түрлі елдерінен педагогтерді, зерттеушілерді, студенттер мен білім көшбасшыларын біріктіретін ғылыми ізденіс пен практикалық өзгерістер кеңістігіне айналды. Мұнда әлемнің түрлі елдеріндегі педагогтерді, зерттеушілерді және білім көшбасшыларын шабыттандыратын педагогикалық инновациялар, инклюзия және тұрақты дамудың жаңа парадигмасы қалыптасып отыр.
2025 жылдың қазанында университет базасында тарихи оқиға болды: әлемде алғаш рет 40-қа жуық елден келген 3500-ден астам қатысушыны біріктірген Инклюзивті білім беру жөніндегі дүниежүзілік конгресс өтті.
Бір шаңырақ астында ТМД елдерінің білім министрлері, 70-тен астам әлемдік сарапшы, ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ, Google for Education өкілдері кездесті. Бес мамандандырылған трек XXI ғасырдағы психикалық денсаулық пен нейроәртүрліліктен бастап цифрлық технологияларды жауапкершілікпен пайдалануға дейінгі сын-қатерлерінің көрінісін ашты. Осы конгрестің аясында өткен «Педагогикалық инновациялар білім беру жүйесінің тұрақтылығының маңызды шарты ретінде» Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдар жинағына ЭЫДҰ, біздің ел, Канада, Гонконг, Үндістанның жетекші зерттеушілері инклюзияның болашағы, технологиялар мен білім сапасы туралы ой қозғайтын 150-ден астам ғылыми мақала енді.
Кафедраның жаһандық ынтымақтастығындағы маңызды тұстардың бірі – шақырылған ғалым, білім беру саласындағы ЭЫДҰ халықаралық сарапшысы, педагогикалық психология бойынша философия докторы Клеа Фернандезбен тығыз жұмыс болды, ол толық семестр бойы оқытушылармен, зерттеушілермен және студенттермен тәжірибесімен бөлісті.
Ежегодные международные симпозиумы собирают исследователей со всего мира для обсуждения вопросов, которые определяют будущее образования. Регулярные курсы повышения квалификации для профессорско– преподавательского состава университета и учителей школ помогают распространить инновационные практики за пределы кампуса, создавая волну перемен в казахстанской системе образования.
Кафедра жанындағы Педагогикалық инновациялар және Action Research орталығын білім трансформациясының тірі зертханасы деп атауға болады. Мұнда студенттердің дипломдық жұмыстарының мазмұнын өзгертетін зерттеу практикалары пайда болады, Lesson Study мен Action Research-ті оқу үдерісіне енгізуге көмектеседі, дәлелді педагогика негізінде зерттеу мәдениетін қалыптастырады.
Кафедра қызметінің аясы өте кең. Ол жас буын өзінің жаңа идеялары мен ұсыныстарын енгізе алатын «Білім болашағы жастар көзімен» Халықаралық жастар хакатонын бастамашылық етті. ЮНЕСКО бюллетені (Абай атындағы ҚазҰПУ) жүйелі түрде жарық көріп, инновацияларды жариялап, білімді бүкіл педагогикалық қауымдастыққа қолжетімді етеді. Жыл сайынғы халықаралық симпозиумдар білім болашағын айқындайтын мәселелерді талқылау үшін бүкіл әлемнен зерттеушілерді жинайды. Университеттің профессор-оқытушылар құрамы мен мектеп мұғалімдері үшін тұрақты біліктілікті арттыру курстары инновациялық практикаларды кампус шегінен тыс таратуға көмектесіп, қазақстандық білім беру жүйесінде өзгерістер толқынын жасайды.
Сондай-ақ, кафедра қызметі БҰҰ-ның жеті басым ТДМ-ын қамтитыны, тұрақты даму принциптерін әрбір білім бастамасына, саясатқа және күнделікті жұмыс рухына интеграциялайтыны өте маңызды.
– QS Best Student Cities 2027 рейтингінің қорытындысы бойынша Алматы әлемнің үздік студенттік қалалары арасында 78-ші орынды иеленді. Бұл жетістік немен байланысты және ол алматылық жоғары оқу орындары үшін нені білдіреді?
– Иә, QS Best Student Cities 2027 рейтингінің қорытындысы бойынша Алматы қаланың рейтингке қатысқан бүкіл кезеңіндегі ең үздік нәтижесін көрсетті. Abai University-дің халықаралық тартымдылығының оң динамикасы Алматының Орталық Азияның жетекші білім хабтарының бірі ретіндегі мәртебесін нығайту контекстінде де дамып отыр.
QS World University Rankings-те ұсынылған университеттердің болуы қаланың рейтингке қатысуының маңызды шарттарының бірі екенін атап өту керек, бұл қалалық білім беру ортасының дамуы мен жетекші оқу орындарының халықаралық позициялануы арасындағы өзара байланысты көрсетеді.
Бүгінде Abai University студенттерінің әр оныншысы дерлік – шетелдік азамат. Шетелдік білім алушылар контингенті 3100 адамды – 14,9%-ды құрайды, соңғы екі жылда шамамен 3 есе өсті. Тарих және құқық, математика және информатика, филология, дене шынықтыру және спорт факультеттерінде ҚХР, Моңғолия, Франция, Түрікменстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей, Испания, Грузия және басқа да елдердің студенттері оқиды.
Abai University үшін бұл халықаралық контингентті одан әрі өсірудің, академиялық ынтымақтастықты кеңейтудің және университеттің еуразиялық өңірдің педагогикалық білім орталықтарының бірі ретіндегі рөлін нығайтудың жаңа перспективаларын ашады.
Жоғары оқу орнын интернационалдандырудың маңызды аспектілерінің бірі – білім алушылардың академиялық ұтқырлығы. Өткен оқу жылында сыртқы академиялық ұтқырлық бағдарламалары бойынша шетелдік серіктес оқу орындарына 280 адам, оның 230-ы университеттің қаржыландыруы есебінен барды: біз бұл бағдарламаға жыл сайын 75 млн теңгеден астам қаражат саламыз.
Сонымен қатар, Франция, АҚШ, Қытай, Түркия, Ресей, Беларусь, Өзбекстаннан 50-ден астам шетелдік студент Abai University- де академиялық ұтқырлық бағдарламалары бойынша оқыды. Олардың қатарында Middlebury College (АҚШ) 5 студенті семестрлік оқу курсынан өтті. Келесі оқу жылында біз Middlebury College мен Colorado College-ден 25 студентті қабылдауды жоспарлап отырмыз.
Бұдан басқа, университет Erasmus+, DAAD бағдарламалары аясында халықаралық серіктестікті белсенді кеңейтіп отыр. 33 студент осы бағдарламалар бойынша University of Poitiers (Франция); Tallinn University (Эстония); University of Turin (Италия); University of Calabria (Италия); University of Lorraine (Франция); University of Reims Champagne-Ardenne (Франция); Vytautas Magnus University (Литва); Friedrich-Alexander University Erlangen-Nuremberg (Германия) сияқты жетекші еуропалық университеттерде семестрлік оқу курсынан өтті.
553 магистрант және 153 докторант Еуропа, Әзірбайжан, Түркия және Қытайдың серіктес оқу орындарында шетелдік ғылыми тағылымдамадан өтті.
Erasmus+ CBHE халықаралық бағдарламасы бойынша біз дуалды білім беру жүйесін енгізу жөніндегі KazDual жобаларына белсенді қатысып отырмыз, ал 2026 жылы Abai University ҚР университеттерінде эндаумент– қорды тиімді дамыту жөніндегі UNIFUND жобасының иегері атанды.
Интернационалдандырудың тағы бір маңызды бағыты – шетелдік ғалымдарды білім, ғылым және зерттеу қызметіне тарту. Біз Ғылым және жоғары білім министрлігіне Қазақстанның жоғары оқу орындарына шетелдік ғалымдарды тарту бағдарламасын қолдағаны және жүзеге асырғаны үшін шын жүректен алғыс айтамыз. Осы бастаманың арқасында университет QS, THE Ең үздік – 500 жоғары оқу орындарынан 10 жетекші шетелдік профессорды білім, ғылым және зерттеу қызметіне тарту мүмкіндігіне ие болды, ал жалпы алғанда бір жылдың ішінде университетте 50-ден астам шетелдік маман дәрістер, шеберлік сыныптарын, ғылыми семинарлар мен кеңестер өткізді.
АҚШ, Франция, Үндістан, Гонконг, Түркияның жетекші ғалымдарының қатысуымен педагогика және психология факультетінде ауқымды халықаралық академиялық бағдарламаның жүзеге асырылуы ерекше маңызды нәтиже болды. Зерттеу жұмысы ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды институционалдық қолдау тақырыбына шоғырланды. Шетелдік профессорлар 70-тен астам іс-шара: ғылыми-әдістемелік семинарлар, консалтингтік іс-шаралар, практикалық тренингтер, воркшоптар, конференциялар және Педагогика және психология институтының профессор-оқытушылар құрамы, магистранттары мен докторанттары үшін жеке ғылыми кеңестер өткізді.
Педагогика және психология факультетінің жанында Мінез-құлықты қолданбалы талдау зертханасы (Applied Behavior Analysis Laboratory) да құрылды, ол ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды сүйемелдейтін кадрларды даярлау жүйесін, ғылыми зерттеулерді дамытуға және дәлелді практикаларды енгізуге бағытталған мамандандырылған оқу-ғылыми алаң болып табылады, оны Канададан келген халықаралық сарапшы, қолданбалы мінез-құлықты талдау және аутизм саласындағы ғылым магистрі, мінез-құлықты талдау бойынша сертификатталған маман және мінез-құлықты модификациялау жөніндегі кеңесші Зухра Измайлова-Камар басқарады.
Шетелдік профессорларды шақыру халықаралық ғылыми желіні құру үдерісінде орасан зор нәтиже берді.
– Интернационалдандырудың тағы бір флагмандық жобасы – Abai University-дегі қазақстандық-француз серіктестігі туралы сөйлесейік. Алматыдан шықпай-ақ Францияда оқу мүмкіндігі – бұл қаланың өзінің де, университеттің де тартымдылығына керемет әсер етуі керек. Осы қуатты француз кластері қалай қалыптасқанын және ол бүгін студенттер үшін қандай перспективалық мүмкіндіктер ашатынын айтып беріңізші?
– Бұл ынтымақтастықтың тарихы 2014 жылы Сорбонна-Қазақстан институтының (СҚИ) құрылуынан басталды. Бүгінде қазақстандық-француз білім беру ынтымақтастығының осы тұрақты платформасының негізінде екі өзара толықтырушы жоба – Сорбонна-Қазақстан институты және Лотарингия университетінің (Université de Lorraine) филиалы жатыр. Олар бірге Қазақстан үшін бірегей кеңістік құрады, онда француз академиялық дәстүрі, халықаралық білім стандарттары және ұлттық кадрларды даярлау жүйесі біртұтас білім беру ортасына бірігеді. Сорбонна-Қазақстан институты Қазақстан мен Француз Республикасы арасындағы үкіметаралық келісімдер логикасында Абай атындағы ҚазҰПУ-дың құрылымдық бөлімшесі ретінде ашылды. Институт басынан бастап екі ел арасындағы ұзақ мерзімді академиялық, ғылыми және мәдени өзара іс-қимылды дамыту құралы ретінде қалыптасты.
СҚИ аясында француз тілі насихатталып, француз тілі мұғалімдерін даярлау жүргізіледі. Оқыту француз және ағылшын тілдерінде 8 бакалавриат, 9 магистратура және 2 докторантура білім беру бағдарламасы бойынша жүргізіледі.
Қос дипломды білім беру бағдарламалары жүзеге асырылуда. Бакалавриат үшін бұл Лотарингия университетімен халықаралық құқық және Пуатье университетімен экономика, магистратура үшін – Пуатье университетімен маркетинг және шетел тілі: екі шетел тілі.
Қос дипломды бағдарламалардың пәндері француз серіктес оқу орындарының оқу жоспарларымен синхрондалған, француз тілінде пәндерді толық немесе ішінара оқытуға және Францияның жетекші университеттерінің профессор– оқытушылар құрамының қатысуына негізделген.
Қазір мұнда бізде 600-ден астам студент бар, оларды 53 оқытушы оқытады, сондай-ақ Қазақстан мен Франция өкілдерінің қатысуымен қонақ дәрістер мен сараптамалық кездесулер өткізіледі.
Жұмыс істеген жылдары Сорбонна-Қазақстан институты университетаралық ынтымақтастықтың, ғылыми алмасудың және мәдени диалогтың тұрақты платформасына айналды. Бүгінде оның қызметі бір білім беру бөлімшесінің шегінен әлдеқайда асып түседі.
Құқық саласындағы Франция кеңістігінің цифрлық білім беру орталығы білім беру бағдарламаларын әзірлеуге, мектептер мен жоғары оқу орындары үшін француз сарапшыларының қатысуымен біліктілікті арттыру курстарын ұйымдастыруға қатысады.
Француз және еуропалық тілдер дидактикасы орталығы француз тілін оқыту және жазғы мектептер өткізу бойынша Орталық Азиядағы әдістемелік хаб болып табылады. ҚР Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссиямен орта мектептер мен заңды емес мамандықтар үшін адам құқықтары негіздері бойынша мұғалімдер даярлау туралы меморандумға қол қойылды.
ХҚИ Дипломатиялық клубы шетелдік қонақтардың қатысуымен маңызды халықаралық және практикаға бағытталған іс-шаралар өткізеді, мысалы, Еуропа Кеңесінің Венеция комиссиясының президенті ханым Клэр Бази-Малоридің сапары немесе Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссиямен бірлесіп және Қазақстандағы Франция Елшілігінің қолдауымен Француз Республикасының адам құқықтары жөніндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі ханым Изабель Ромның қатысуымен өткен «Заңдық диалог» халықаралық бағдарламасы бойынша кездесу.
Сорбонна-Қазақстан институты француз университеттерінің Қазақстандағы қатысуын одан әрі кеңейтудің негізіне айналатын халықаралық білім беру ортасын қалыптастырады. Қазақстан-француз серіктестігінің заңды жалғасы ретінде 2024 жылы Абай атындағы ҚазҰПУ базасында Лотарингия университетінің (Université de Lorraine) филиалы пайда болды.
Лотарингия университеті халықаралық және пәндік рейтингтерде тұрақты позициялары бар Француз Республикасының ірі зерттеу университеті болып табылады. Оның Алматыда филиалының пайда болуы принципті маңызға ие: Қазақстандағы француз университеттік қатысуы жаңа деңгейге – жекелеген бірлескен бағдарламалардан тұрақты академиялық инфрақұрылым құруға көшуде.
Бүгінгі таңда филиалда жеті бағыт бойынша білім беру бағдарламалары іске асырылуда: құқық; шет тілі мұғалімдерін даярлау; халықаралық қатынастар және дипломатия; менеджмент және басқару; қаржы, экономика, банк және сақтандыру ісі; маркетинг және жарнама; мейрамхана ісі және қонақ үй бизнесі. Оларда француз тілінде қос диплом бағдарламалары және француз серіктес жоғары оқу орындарымен – Пуатье университетімен, Реймс Шампань-Арденн университетімен, Лотарингия университетімен бірлескен білім беру бағдарламалары бойынша 500 студент оқиды.
«Француз тілі мұғалімдерін даярлау» және «Халықаралық құқық» (қос дипломды) білім беру бағдарламалары 2026 жылы Тәуелсіз қазақстандық аккредиттеу орталығының (Independent Kazakhstan Center of Accreditation) халықаралық мамандандырылған аккредиттеуінен өтіп, халықаралық сапа стандарттарына сәйкестігін және жұмыс нәтижелерінің мойындалуын растады.
Аймаққа жаһандық процестерді түсінетін, шет тілдерін меңгерген және халықаралық институттармен өзара іс-қимыл жасай алатын мамандар қажет. Сондықтан біздің түлектер дипломатиялық қызмет, халықаралық бизнес, қаржы секторы, мемлекеттік басқару, білім, ғылым және басқа да салалар үшін кадрлық резервті қалыптастырады. Алматы үшін бұл ерекше маңызға ие. Қала Қазақстанның ең ірі іскерлік, қаржы, мәдени және білім беру орталығы болып табылады, сондықтан көптілді халықаралық білім беру ортасының болуы оның адами капиталының дамуына тікелей ықпал етеді.
Абай атындағы ҚазҰПУ базасында қазақстан-француз білім беру экожүйесінің дамуы осы артықшылықтарды пайдалануға және қалада халықаралық білім берудің аймақтық орталығын құруға мүмкіндік береді.
Бүгінгі таңда Лотарингия университетінің филиалы мен Сорбонна-Қазақстан институты мемлекеттік, халықаралық және бизнес-құрылымдармен серіктестіктерді дамытуда. Біздің серіктестеріміз және тартылған ұйымдар қатарында ҚР мемлекеттік және құқық қорғау органдары – Ішкі істер министрлігі, Бас прокуратура, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия және т.б.; халықаралық ұйымдар мен құрылымдар – БҰҰ, Еуропа Кеңесі, АЕСҚС, AUF; Француз Альянсы; «Франция-Қазақстан» Сауда-өнеркәсіп палатасы, оның ішінде Палата кеңсесінің платформасындағы Мансап орталығы; Орталық Азияны зерттеудің француз институты; Campus France Kazakhstan; Қазақстандағы Danone, La Tartine, Total және т.б. сияқты француз компаниялары, № 25 және № 35 гимназиялар.
Алматыдан кетпей-ақ Францияда оқу. Қазақстанда қала отырып, халықаралық тәжірибе алу. Өз университетіңнен бастап жаһандық мансап құру. Осылайша халықаралық білім берудің философиясы біртіндеп өзгеруде және Алматы осы жаңа тәсіл қазірдің өзінде шындыққа айналған орындардың біріне айналуда.
– Мұғалім мәртебесін мемлекеттік деңгейде нығайту және Қазақстандағы демографиялық өсу білім беру жүйесінің алдына елеулі сын-қатерлер қойды, тек көбірек мұғалімдер қажет емес, мүлдем жаңа деңгейдегі мамандар қажет. Abai University бұл қажеттілікке қалай жауап береді?
– Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қоғамда мұғалімнің беделін арттыру жөніндегі дәйекті бастамалары, сондай-ақ елдің білім беру инфрақұрылымын ауқымды кеңейтетін «Жайлы мектеп» ұлттық жобасын іске асыру педагогикалық білім беруді дамытуға қуатты серпін берді. Жыл сайын өсіп келе жатқан университетіміздің жалпы контингенті қазіргі уақытта 20 000-нан астам студентті құрайды. Магистранттар (1617 адам) мен PhD докторанттар (558 адам) санының өсуі ерекше маңызды, бұл білім беру бағдарламаларының зерттеу және инновациялық сегментінің кеңеюінің нәтижесі болды.
Abai University-де білім беру қызметі қазақ, орыс, француз және ағылшын тілдерінде 166 білім беру бағдарламасы бойынша жүзеге асырылады.
Атап өту керек, соңғы жылдары Абай атындағы ҚазҰПУ академиялық үздіктің орталығы мәртебесін нығайтты. Білім беру бағдарламаларының мазмұнын өзектендіру 150-ден астам білім беру ұйымдарымен және қызметтің әртүрлі салаларындағы басқа да ұйымдармен серіктестікте іске асырылуда. Бакалавриаттың барлық білім беру бағдарламалары бойынша қосымша құзыреттерді қалыптастыруға және soft skills дамытуға бағытталған 16 minor-бағдарлама іске асырылуда. Сондай-ақ бізде Дүниежүзілік банктің «Қазақстан Республикасының педагогикалық әлеуетін күшейту» жобасы шеңберінде әзірленген 29 инновациялық білім беру бағдарламасы және шағын жинақты мектептер үшін педагогтерді даярлауға арналған 6 қосарланған (Double Major) білім беру бағдарламасы бар.
Abai University-дің аккредиттелген білім беру бағдарламаларының үлесі 2026 жылы олардың сапасын қамтамасыз ету, мазмұнын сыртқы бағалау және халықаралық стандарттар талаптарына сәйкестендіру жөніндегі жүйелі жұмыстың арқасында 100%-ға жетті.
Сонымен қатар, халықаралық академиялық өлшем күшейтілуде: біздің оқытушыларымыздың 25%-дан астамы ағылшын тілінде дәріс оқиды; 12 білім беру бағдарламасы ағылшын тілінде және 10-ы француз тілінде жүргізіледі.
Еуропа, Франция, ТМД жоғары оқу орындарымен 15 қос дипломды және 9 бірлескен білім беру бағдарламасы іске асырылуда.
Сондай-ақ біз әйелдердің көшбасшылық әлеуетін дамытуға бағытталған жаңа білім беру бағдарламасын – «Саяси жоба және әйелдер көшбасшылығы (EMBA)» іске қостық. Ол мемлекеттік басқару, қоғамдық саясат, азаматтық қоғам институттары және қоғамдық ұйымдар саласында жұмыс істейтін немесе дамуға ұмтылатын мамандарға арналған.
Отандық білім беруді жаңғыртуға қосқан маңызды үлесіміз білім беру ұйымдарында алғаш рет қызметін бастайтын кәсіби білімі бар мамандар үшін PGCE (Postgraduate Certificate in Education) халықаралық моделі бойынша педагогикалық қайта даярлау курстарын өткізу болды. Бұл бағдарлама өз білімдерін балалармен бөліскісі келетін нақты экономика секторынан құнды тәжірибесі бар практиктерге мектептерге жол ашады. Курстардан өтіп, сертификат алғандардың саны 200-ден асты.
2025 жылдан бастап Қазақстанның астанасында, үнемі дамып келе жатқандықтан және сондықтан көптеген білікті педагогикалық кадрларға мұқтаж, Абай атындағы ҚазҰПУ құрылымына кіретін «Жоғары білім мектебі» институты жұмысын бастады. Институт біздің университет пен Л.Н. Гумилёв атындағы ЕҰУ арасындағы консорциум құру туралы меморандумға сәйкес құрылды.
Жоғары білім мектебі стратегиялық маңызға ие, Астананың мектептегі білім беру жүйесі үшін педагогикалық кадрларды даярлауды қамтамасыз етеді. Бүгінгі таңда онда білім беру бағдарламаларының 12 тобы іске асырылуда, олар бойынша 400-ден астам студент оқиды.
– ЖОО-ның жаһандық рейтингтердегі серпілісі – бұл әрқашан оның университеттік ғылымы ауқымының көрінісі. Сіз ЖОО-ны зерттеу университетіне трансформациялау туралы мәлімдедіңіз. Команда осы ambitsiyalы мақсатқа қаншалықты жақындады және қандай ғылыми бағыттар осы өсудің драйверлері болды?
– Иә, біздің ЖОО-ны дамытудың негізгі бағыттарының бірі – әлемдік деңгейдегі зерттеу университеті моделіне трансформациялау. Біз ғылыми зерттеулердің көлемін дәйекті түрде ұлғайтып, зерттеу инфрақұрылымын нығайтып, халықаралық ынтымақтастықты және ғылыми қызмет нәтижелерін коммерцияландыруды дамытып келеміз. Соңғы жылда ғылыми-зерттеу қызметінен түсетін кірістердің үлесі ЖОО-ның жалпы бюджетінің 9,5%-ына жетті. Университет білім, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар саласында 100-ден астам жобаны іске асырды.
Университеттің зерттеу инфрақұрылымын дамыту «Abai Labs» ғылыми-инновациялық паркіне шоғырланған.
Оның құрамында 13 бөлімше, оның ішінде STEM, дрон-технологиялар, нанотехнологиялар, физика, биология, экология, география, цифрлық білім беру технологиялары, жасанды интеллект, түркітану, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, ауызша тарих және басқа да перспективалық салалар бойынша жұмыс істейтін 9 ғылыми зертхана және 4 зерттеу орталығы бар.
Өткен жылдың қараша айында Алматы облысында ауданы 38 гектардан астам университетіміздің Агробиостанциясы ашылды. Бұл бірегей нысан: ол заманауи оқу-зертханалық базаны, жатақхана мен спорт алаңдарын қамтиды және биология, экология, география және ауыл шаруашылығы саласындағы іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізуге, сондай-ақ білім алушылардың практикалық және зерттеу құзыреттерін қалыптастыруға арналған. Жаратылыстану және география факультетінің студенттері мұнда практикалық сабақтар өткізеді, магистранттар мен докторанттар – зерттеу жобаларын іске асырады. Агробиостанцияның негізгі бағыттары – топырақ және су ресурстарын тиімді пайдалану, ауыл шаруашылығы дақылдарын зерделеу, экологиялық мониторинг, жаңа агротехнологияларды сынау.
Университет жарияланым белсенділігінің тұрақты өсуін көрсетуде. 2025 жылы Scopus, Web of Science, КОКСНВО журналдарында біздің оқытушылар мен зерттеушілердің 1000-ға жуық мақаласы жарияланды. ПОҚ-тың жиынтық Хирш индексі (H-index) 760-қа жетті. Біздің ЖОО-да өнеркәсіптік үлгілер мен технологияларға 5 патент және 88 авторлық куәлік бар.
Abai University 14 ғылыми журнал шығарады, профессор-оқытушылар құрамының 64%-дан астамы ғылыми-зерттеу қызметіне жүйелі түрде тартылған.
Университетте Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының 10 академигі жұмыс істейді. Қазақстан ЖОО-ларының профессор-оқытушылар құрамы рейтингінің Ең үздік – 50-іне Abai University-дің төрт профессоры кірді.
Осының барлығы Абай атындағы ҚазҰПУ-дың педагогикалық зерттеу университетіне – білім генерациялауға, инновацияларды дамытуға және білім беру жүйесі үшін ғылыми негізделген шешімдер жасауға бағытталған университетке дәйекті трансформациялануы туралы айтуға мүмкіндік береді.
Мемлекет біздің зерттеушілерімізді қолдайды. Мысалы, біздің жас ғалым, PhD Қарим Әлімханұлы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты атанды. Соңғы бес жылда «500 ғалым» ғылыми тағылымдамалар бағдарламасының жеңімпаздары 67 университет қызметкері болды. Жетекші әлемдік ғылыми орталықтар мен ЖОО-ларда ғылыми тағылымдамадан өткен зерттеушілердің саны 28 адамды құрады. Жас ғалымдарды жеңілдікпен кредиттеудің мемлекеттік бағдарламасының арқасында университеттің 25 қызметкері тұрғын үй алды, тағы 4 жас ғалым тұрғын үй сертификаттарының иегері атанды.
– Болат Әнапияұлы, университет өзінің айтулы 100 жылдық мерейтойын атап өтейін деп жатыр. Елдегі ең көне ЖОО-сы өзінің жаңа ғасырына қандай болашақ көзқарасымен және қандай стратегиялық жоспарлармен кіреді?
– Ең алдымен, қол жеткізген жетістіктермен тоқтап қалмай, трансформацияны жалғастыру. Биыл Abai University әлемнің жетекші университеттерімен ынтымақтастықты кеңейтуді жоспарлап отыр.
Халықаралық білім беру орталықтары мен ғылыми зертханаларды дамыту, оның ішінде Қытай мен Түркияда Абай орталықтарын ашу, Поляк мәдениеті мен тілі орталығын және Орталық Азияның Монтессори – білім беру ғылыми-әдістемелік зертханасын құру көзделген.
Біз шетелдік студенттердің үлесін ұлғайтуды, Қытай университеттерімен ынтымақтастықты жалғастыруды, оның ішінде Шаньдун университетімен «4+0» моделі бойынша білім беру бағдарламасын іске асыруды мақсат етіп отырмыз. Соңында, біз ғылыми нәтижелерді, білім беру жобаларын және халықаралық серіктестіктерді жаһандық позициялаудың бірыңғай стратегиясының бөлігіне айналдыра отырып, халықаралық ақпараттық кеңістіктегі өз қатысуымызды жүйелі түрде күшейтуді ниет етеміз.
Келесі жүз жыл елдегі ең көне университеттің өзінің тарихи мұрасын сақтай алуымен емес, осы мұраны жаңа дамудың негізіне қаншалықты сәтті айналдыра алуымен айқындалатын болады.
Педагогтерді даярлаудың ұлттық орталығынан біз халықаралық білім және ғылым орталығына бара жатырмыз. Жаһандық академиялық жүйенің қатысушысынан – оның белсенді жасаушысына. Және, мүмкін, бұл трансформация университеттің жүз жылдық мерейтойына қарай басты жетістігіне айналар.
Дайындаған В. КОРЕШКОВА
АННОТАЦИЯ
Abai University – педагогикалық кадрларды даярлаудағы ұлттық көшбасшы және тұрақты халықаралық позициялары, жоғары академиялық беделі және өсіп келе жатқан жаһандық ықпалы бар университет. Басқарма төрағасы – ректор Болат Тлеп екі жылдан кейін өзінің жүз жылдық мерейтойын атап өтетін елдегі ең көне университеттің даму және трансформация векторлары туралы әңгімелейді.
Comments