Мехатроника – болашақ мамандығы: ASTANA POLYTECHNIC колледжінің WorldSkills алтын жүлдегерімен сұхбат

Қазақстанның қазіргі заманғы кәсіптік білім беру жүйесі өз түлектерінің ең жоғары деңгейде бәсекелесе алатынын үнемі дәлелдеп келеді. Соның бір мысалы – ASTANA POLYTECHNIC Жоғары колледжінің студенті Рамазан Нұрлан Австралияда өткен WorldSkills халықаралық жарысында «Мехатроника» құзыреттілігі бойынша алтын медаль мен «Best of Nation» арнайы сыйлығын, сондай-ақ Шанхайда «Medal for Excellence» марапатын жеңіп алды.

WorldSkills қозғалысына қатысу – мансапты бастаудың құралы

WorldSkills халықаралық коммерциялық емес қозғалысы Қазақстанда 2014 жылдан бері белсенді дамып келеді. WorldSkills Kazakhstan ұлттық чемпионаты жыл сайын бүкіл елден жүздеген студентті ондаған құзыреттілік бойынша жинайды.

Конкурсқа қатысушыларды тәуелсіз сарапшылар – ірі кәсіпорындар мен компаниялардың өкілдері бағалайды. Бұл – болашақ жұмыс берушіге өзін көрсетіп, оқып жүргенде-ақ жұмысқа немесе тағылымдамадан өтуге шақырту алудың мүмкіндігі. Чемпионаттардағы тапсырмалар нақты өндірістік міндеттерге барынша жақын, бұл қатарластарыңның арасында өз деңгейіңді объективті бағалауға мүмкіндік береді.

Ұлттық чемпионаттардың жеңімпаздары әлемдік біріншілікке елдің атынан қатысу құқығына ие болады (мысалы, 2026 жылы Шанхайда). Халықаралық деңгейдегі жеңіс жоғары оқу орындарында тегін оқу құқығын беруі мүмкін. WorldSkills стандарттары бойынша өткізілген көрсетілімдік емтихандардың қорытындысы бойынша студенттер Skills Passport (құзыреттілік паспорты) алады. Жұмыс берушілер бұл құжатты диплом бағаларынан гөрі жоғары бағалайды. Қатысу халықаралық тәжірибеге, басқа елдердің сарапшыларымен және жас мамандарымен танысуға мүмкіндік береді, бұл таңдалған салада одан әрі дамуға ықпал етеді.

«Современное образование» журналының редакциясы мен bilim.expert порталы Рамазаннан оның жеңісінің артында не тұрғанын, Австралиядағы жарыстың қалай өткенін, ASTANA POLYTECHNIC колледжінде чемпиондарды даярлау жүйесінің қалай құрылғанын және болашақта өзін кім ретінде көретінін сұрап білді. Сонымен қатар, ол кәсіптік білім алу жолы әлі алда тұрған мектеп оқушыларына өзінің кеңесін берді.

– Рамазан, алтын медаль мен «Best of Nation» арнайы сыйлығымен құттықтаймыз! Австралия, күшті қарсыластар, халықаралық деңгей дегендей... Сенің атыңды атаған сол сәт есіңде ме? Алғашқы сәтте не сезіндің және қуанышыңмен бөлісу үшін бірінші болып кімге хабарластың?

– Алғашқы сәтте бұл жағдайдың менімен болып жатқанына сенбей қалдым. Менің атымды атап, алтын алғанымды, содан кейін «Best of Nation» номинациясын иеленгенімді айтқан кезде, айналамдағының бәрі бір сәтке тоқтап қалғандай болды. Кеудемді қуаныш, таңданыс және әрине, өзім үшін, командам мен туған колледжім үшін мақтаныш сезімі кернеді. Біз көп дайындалдық, қиын сәттер де, толқулар да болды. Қазақстанды халықаралық деңгейде лайықты түрде көрсете алғанымызды түсіну қатты қуантты.

Бұл жаңалықпен бірінші болып, әрине, жақындарыммен бөлістім. Туыстарыма қоңырау шалып: «Біз алтынды жеңіп алдық!» дедім. Дәл осы сәтте бәрінің ойдағыдай болғанын түсінген сияқтымын.

– Сенің «Мехатроника» құзыреттілігіңнің атауы өте заманауи естіледі. Өзіңнің қатарластарың мен болашақ талапкерлерге бұның не екенін қарапайым тілмен түсіндіріп берші: мехатроника мен классикалық робототехниканың арасындағы айырмашылық неде, нақты немен айналысасың және неге ол болашақтың мамандығы делінеді?

– Қарапайым тілмен айтатын болсақ, мехатроника – механика, электроника, бағдарламалау және автоматтандыру бірге жұмыс істейтін сала. Мысалы, робот жай қозғалып қана қоймай, айналасында не болып жатқанын түсінуі, датчиктерден ақпарат алуы, дұрыс шешім қабылдап, қажетті әрекетті орындауы керек. Мехатроника маманы осының бәрімен айналысады.

Классикалық робототехника роботтарды жасау мен бағдарламалауға бағытталған, ал мехатрониканың қызметі одан кеңірек. Мұнда механикалық бөлікті де, электрониканы да, басқару жүйелерін де, бағдарламалауды да бірдей түсіну керек.

Автоматтандыру біздің өміріміздің бір бөлігіне айналып бара жатқандықтан, мен мұны болашақтың мамандығы деп санаймын. Өндіріс, көлік, медицина, энергетика – барлық жерде ақылды автоматтандырылған жүйелер қажет. Ал бірнеше технологияны қатар түсінетін мамандарға сұраныс өте жоғары болады.

Мен үшін мехатроника – үнемі жаңа нәрсені үйрену мүмкіндігі. Маған бұл жерде ұнайтыны – тек бір ғана пәнді жақсы біліп шықпайсың. Жарыстарда құрастыруды, бағдарламалауды, баптауды, ақауларды іздеуді және шешімді тез қабылдай білу керек. Кейде құрылғы жұмыс істемей қалып, оның себебін түсініп, жөндеуге уақыт жетпей жатады. Бұл, мүмкін, ең қызықтысы шығар.

– Сенің тәлімгерің – ASTANA POLYTECHNIC Жоғары колледж директорының ақпараттық технологиялар жөніндегі орынбасары, «Мехатроника» құзыреттілігі бойынша халықаралық сарапшы әрі ұлттық құраманың жаттықтырушысы Самир Пириевич Керимов өте тәжірибелі маман. Австралияда жарыстың қалай өткені туралы айтып берші. Алдарыңа қандай міндеттер қойылды? Самир Пириевичпен бірге әлемнің үздік мамандарын басып озатындай етіп жұмысты қалай ұйымдастыра алдыңдар?

– Жарыс өте шиеленісті өтті. Алаңда тұрып, айналаңда жеңіс үшін келген әртүрлі елдердің қатысушылары бар екенін түсінгенде, әрине, қатты толқисың. Бірақ жұмыс басталған сәттен бастап қарсыластар туралы ойлауға уақыт болмайды – өз тапсырмаңа барынша жинақталу керек. Ең қиыны – жұмысың бірінші реттен шықпай қалған сәттер болды. Мехатроникада кішкентай бір қателік бүкіл жүйеге әсер етуі мүмкін, сондықтан үрейленбей, себебін тез тауып, түзете білу маңызды. Оған қоса, жарыстарда уақыт шектеулі, сондықтан өте жылдам, бірақ дәлдікті жоғалтпай жұмыс істей білу керек.

Самир Пириевичпен біз жұмысты алдын ала команда ретінде жолға қойдық. Дайындық кезінде ол дұрысын қалай істеу керегін жай ғана көрсетіп қоймай, мені жағдайды өз бетімше талдап, шешім қабылдауға үйретті. Біз жарысқа барынша ұқсас жағдайларда көп жаттықтық: өзімізге уақыт шектеуін қойдық, қателерді талдадық және әр жаттығудан кейін нені жақсартуға болатынын түсіндік. Жарыс кезінде бұл көп көмектесті. Ең алдымен не істеу керектігін, уақытты қалай бөлуді және күтпеген жағдай туындаса, қалай әрекет ету керектігін білдім.

Біз бәрінен озуды мақсат етпедік. Өз жұмысымызды барынша сапалы орындауға тырыстық. Ақырында нәтиже жарияланғанда, бұл стратегияның жұмыс істегені белгілі болды.

Бұл жеңіс – тек менің ғана еңбегім емес. Бұл – айлар бойғы дайындық, Самир Пириевичтің, команданың, колледждің және бізге сенген барлық адамдардың қолдауы. Австралиядағы алтын – үлкен бірлескен жұмыстың нәтижесі.

– WorldSkills қозғалысымен таныстығың қалай басталды? ASTANA POLYTECHNIC Жоғары колледжіне түсер кезде осындай чемпионаттарға қатысуды жоспарлаған ба едің, әлде бұл жол оқу барысында ашылды ма?

– Шынымды айтсам, ASTANA POLYTECHNIC колледжіне түскен кезде бірнеше жылдан кейін халықаралық жарыстарға қатысамын деп ойламадым да. Бастапқыда WorldSkills мен үшін колледжде естіген чемпионаттың жай ғана атауы еді.

Бәрі екінші курста басталды. Мен өз күшімді сынап көрейін деп шештім де, «Мехатроника» құзыреттілігі бойынша колледж командасына іріктеуден өттім. Алғашында, әрине, бәрі бейтаныс болды: тапсырмалар, қатаң уақыт шектеулері, қателермен үнемі жұмыс істеу. Бірақ бірте-бірте маған шынымен қызық бола бастады, әрі қарай ілгерілегім келетінін түсіндім.

Мен үшін бірінші үлкен кезең WorldSkills ASTANA қалалық чемпионаты болды, онда жеңіске жеттім. Осыдан кейін өзіме одан да үлкен мақсаттар қою керектігін түсіндім.

Келесі кезең республикалық чемпионат болды. Онда бәсеке деңгейі әлдеқайда жоғары еді, мен күшті бәсеке мен үлкен қысым жағдайында жұмыс істеудің өте маңызды тәжірибесін алдым.

Қазақстанды халықаралық жарыстарда ұсынатынымды алғаш білгенде, оның ауқымын түсіну қиын болды. Онда енді әртүрлі елдердің қатысушыларымен бәсекелесесің және тек өзіңді әрі колледжіңді ғана емес, өз еліңді де ұсынып тұрғаныңды түсінесің. Австралияда алтын медаль мен «Best of Nation» арнайы сыйлығын жеңіп алған кезде, үнемі өзіңмен жұмыс істесең, қаншалықты алысқа бара алатыныңды түсіндім.

Қазір біздің жол жалғасып жатыр. Біз Шанхайдағы WorldSkills әлем чемпионатына дайындалып жатырмыз, жаттығулар одан сайын көп, жылдамдық, дәлдік және стандартты емес жағдайлармен жұмыс одан сайын көп.

Артқа көз салсам, бәрі өте қарапайым басталды – мен жай ғана екінші курста іріктеуден өтіп көруге шештім. Ал әрі қарай әр кезең келесісін ашып отырды. Сондықтан бірінші курс студенттеріне міндетті түрде айтар едім: егер сіздерге чемпионаттарда, конкурстарда немесе жобаларда өздеріңізді сынап көруді ұсынса – қорықпаңыздар. Кейде осындай бір шешім сіздердің жолыңызды түбегейлі өзгертуі мүмкін.

– Колледждегі зертханалар мен жабдықтар туралы, немен дайындалғаның және ASTANA POLYTECHNIC колледжіндегі жағдайлардың халықаралық аренада көрген әлемдік ең жоғары деңгейге қаншалықты сәйкес келетіні туралы айтып берші?

– Дайындықтың көп бөлігін біздің колледждің мехатроника зертханасында өткіздім. Бізде Festo-ның заманауи жабдығы орнатылған, соның ішінде MPS модульдік оқу-өндірістік жүйелері бар, олар өнеркәсіптік автоматтандырудың нақты процестерін жаттықтыруға мүмкіндік береді: пневматика, электроника, датчиктердің, атқарушы механизмдердің жұмысы, бағдарламалау және жүйелерді басқару. Дәл осындай жабдық форматы WorldSkills жарысына «Мехатроника» құзыреттілігі бойынша дайындалу үшін қолданылады.

Мен үшін мұның бәрін жай ғана оқулықтардан оқымағанымыз өте маңызды болды. Мен жүйені өз қолыммен құрастыра алдым, датчиктерді қосып, пневматиканы баптап, контроллерді бағдарламалап, жабдықты іске қосып, содан кейін ақауды әдейі іздеп, түзете алдым. Мысалы, дайындық кезінде біз өндірістік желіні алып, белгілі бір реттілікті жаттықтыра алатынбыз: бөлшекті беру, оны датчикпен тану, жылжыту және сұрыптау. Егер жүйе қажетті әрекетті орындамаса, мәселенің қайда екенін – механикада ма, қосылымда ма, датчикте ме, әлде бағдарламада ма – өз бетімше анықтау керек болатын. Бұл жаттығулар кейін жарыста маған өте көп көмектесті.

Австралияда жабдықты және халықаралық алаңдағы жұмыс форматын көргенімде, мен мүлде бейтаныс әлемге түскендей сезінбедім. Әрине, жарыс деңгейі әлдеқайда жоғары болды, тапсырмалар күрделірек еді және психологиялық қысым орасан зор болды. Бірақ жабдықтың өзі және онымен жұмыс істеу логикасы колледждегі дайындықтың арқасында маған таныс болатын.

Мен ASTANA POLYTECHNIC колледжінің басты артықшылықтарының бірі – нақты өндіріске барынша жақын жабдықпен үнемі жұмыс істеу мүмкіндігі деп айтар едім. Festo өзінің MPS жүйелерін автоматтандыру және мехатроника бойынша практикаға бағытталған оқыту мен даярлаудың платформасы ретінде ұсынады.

Колледж зертханасы – шын мәнінде менің халықаралық дайындығым басталған орын. Мен мұнда алғаш рет жүйені түсінуді, қатені іздеуді және шешімді өз бетімше табуды үйрендім.

Және, мүмкін, ең бастысы – жабдықтың өзі нәтиже бермейді. Ол жаттығуға мүмкіндік береді. Ал әрі қарай бәрі сенің қаншалықты жұмыс істеуге дайын екеніңе, қанша рет қателесуге, қатені талдап, қайта көруге дайын екеніңе байланысты. Халықаралық алаңға шыққанда болатын сенімділік дәл осылай бірте-бірте пайда болады.

– Колледжде чемпиондарды даярлау жүйесі қалай құрылған? Жаттығулардың қарқынды кестесін әдеттегі оқу процесімен ұштастыру қаншалықты қиын және әлемдік нәтижеге бағытталған студенттерді оқытушылар қалай қолдайды?

– Оқу мен жаттығуды ұштастыру оңай емес. Сабақтан кейін зертханада бірнеше сағат қала беретініміз жиі болады, бірақ бірте-бірте мұндай кестеге үйренесің. Оның үстіне, әдеттегі сабақтардағы білім жаттығуларда тікелей көмектеседі.

Менің дайындығымда тәлімгерім Самир Пириевич Керимов үлкен рөл атқарды. Сарапшы ретінде ол менімен барлық мүмкін жағдайларды пысықтайды, әдейі ақаулар жасайды, мен себебін өзім тауып, шектеулі уақытта жоюым керек. Ол мені жағдайды өз бетімше талдап, шешім қабылдауға үйретеді.

Колледж оқытушылары бізді қолдайды. Чемпионаттарға қатысу – кәсіби дамудың бір бөлігі, ал WorldSkills-ке дайындық – оқудан бөлек нәрсе емес, студенттердің білімін іс жүзінде қолданып, халықаралық деңгейге шығуына мүмкіндік.

– Болашақта өзіңді кім ретінде көресің, қандай жобаларда немесе салаларда жұмыс істеуді армандар едің және мансабыңды қалай дамытуды жоспарлап отырсың?

– Кейінгі кезде бар күш-жігерімді Шанхайдағы WorldSkills әлемдік чемпионатына дайындалуға арнадым. Ал одан әрі нақты өндірісте жұмыс істегім келеді. Өзім үшін Қазақстанның заманауи автоматтандыруы, өндірістік желілері, роботтандырылған жүйелері бар машина жасау кәсіпорындарын қарастырып жүрмін. Мысалы, теміржол техникасын немесе басқа да күрделі өнеркәсіптік өнімді жинайтын кәсіпорында жұмыс істеу маған қызық болар еді.

Мен өз білімімді тек жарыстарда ғана емес, өндіріске келіп, нақты жағдайда жабдықты баптау, ақауларды табу, өндірістік процестерді жетілдіру үшін де қолданғым келеді. Сонымен қатар университетте оқуды жалғастырып, инженер-мехатроник ретінде дамуды жоспарлап отырмын.

– Сенің алтын медалің ASTANA POLYTECHNIC студенттерінің әлемде бірінші бола алатынын дәлелдеді. Қазір сен оқып жүрген колледжге түсуді ойластырып жүрген, өз күшіне күмәнданатын мектеп оқушыларына қандай кеңес берер едің?

– Ең бастысы, не істей алатыныңды және не істей алмайтыныңды алдын ала шешіп қойма деп айтар едім. ASTANA POLYTECHNIC колледжіне оқуға түскен кезде, мен күндердің бір күнінде Қазақстанның атынан халықаралық жарыстарға қатысамын деп ойламаған едім. Бәрі сенің жай ғана байқап көруіңнен басталады. Байқауға жазыласың, жаттығуға келесің, сабақтан кейін қаласың, қателесесің, қайта тырысып көресің. Бір сәтте өзің туралы бұрын ойлағаннан әлдеқайда көп нәрсе істей алатыныңды түсінесің. Сондықтан мен қазір күмәнданып тұрсаң, бірінші қадамды жасаудан қорықпауға кеңес берер едім.

Колледж мүмкіндіктер береді, бірақ нәтиже сенің сол мүмкіндіктерді пайдалануға қаншалықты дайын екеніңе байланысты. 

Бұл жерде заманауи, сұранысқа ие мамандықты игеруге, өз бағытыңды табуға, командаға қосылуға, чемпионаттарға шығуға, тіпті Қазақстанды әлемдік аренада таныстыруға болады.

Фото: Карина Эрик

---

АННОТАЦИЯ

В интервью студент Высшего колледжа ASTANA POLYTECHNIC Рамазан НУРЛАН, обладатель золотой медали и специальной награды «Best of Nation» международных соревнований в Австралии по компетенции «Мехатроника», делится опытом участия в движении WorldSkills. Он рассказывает о своём пути от отбора в команду колледжа до участия в соревнованиях международного уровня.