Университеттің халықаралық эталоны: NECHE сапа формуласы

Университеттің әлемдік деңгейде танылуы – сірә, кез келген басшының алдына қоятын мақсаты болар. Оған қол жеткізу академиялық үздіктің қалай қалыптасатынын түсінуге және дамудың нақты бағдарларының болуына негізделеді. Университеттің жұмысын заманауи жоғары стандарттарға сай етіп қалай ұйымдастыруға болады? Біз әлемдегі ең көне аккредиттеу агенттігі – Жаңа Англияның Жоғары білім беру комиссиясының (NECHE) тәжірибесіне жүгіндік. Журналымызда ұсынылған материалдарда NECHE президенті доктор Лоуренс Шалл сараптамалық бағалау тетіктері және әлемнің жетекші университеттері бүгінде басшылыққа алатын негізгі стандарттар туралы әңгімелейді.

NECHE: 140 жылдық тарих

Жаңа Англияның Жоғары білім беру комиссиясының – тарихы 1885 жылдан бастау алған әлемдегі жоғары білім сапасын қамтамасыз ету жөніндегі алғашқы агенттіктің президенті қызметін атқару мен үшін үлкен құрмет.

Біз өз қызметін тек Америка Құрама Штаттарының Жаңа Англия аймағында орналасқан колледждер мен университеттерге бағытталған аккредиттеу органы ретінде бастаған коммерциялық емес үкіметтік емес ұйымбыз. Біздің негізін қалаушы университеттердің қатарына Гарвард университеті мен Массачусетс технологиялық институты (MIT) кірді, олардың екеуі де бүгінгі күнге дейін мүше ұйымдар болып қала береді.

Қазіргі уақытта біз 230-нан астам оқу орнын аккредиттейміз; біздің мүшелеріміздің қатарында АҚШ-тан тыс орналасқан 18 тәуелсіз университет бар, тағы 20-дан астамы толық аккредиттеу алу барысында. Біз қауымдастығымызға басқа да оқу орындарының қосылуына мүдделіміз.

Бейтараптылықтың кепілі

NECHE институционалдық аккредиттеу процесі сараптамалық бағалауға (peer-based) негізделген және біздің Аккредиттеу стандарттарының айналасында құрылған.

Біздің бағалау топтары 1500-нан астам еріктілер қатарынан жиналған әкімшілік, профессорлық-оқытушылық құрам және қызметкерлер өкілдерінен тұрады.

Оқу орнының өзінің де, сараптамалық топтың да есептері жылына бес рет жиналатын және мүше-ұйымдарымыздың еріктілерінен, сондай-ақ жұртшылық өкілдерінен тұратын Комиссиямыздың қарауына түседі. Көптеген университет президенттерін қамтитын 32 мүшеден тұратын Комиссияның толық құрамы барлық түпкілікті шешімдерді қабылдауға жауапты.

Әлемдік университеттерді біріктіретін құндылықтар

Америкалық жоғары білімнің көп жылдар бойы осындай жоғары бағаға ие болуының бір себебі – ол тұрақты құндылықтар жиынтығына негізделген және бұл құндылықтар біздің Аккредиттеу стандарттарымызға терең енген.

Олардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі – институционалдық автономия: мемлекеттік бақылаудан айтарлықтай тәуелсіз жұмыс істеу еркіндігі. Институционалдық автономияның салдары – басқарушы кеңестер де оқу орнының мүддесі үшін ғана әрекет ету қабілетіне кедергі келтіруі мүмкін мүдделерден ада болуға тиіс деген қағидат.

Құндылықтардың тағы бір маңызды жиынтығы оқу бағдарламаларын әзірлеудегі оқытушылар құрамының шешуші рөлін, сондай-ақ академиялық еркіндікті – оқытушыларға даулы көзқарастарды білдіргені үшін тәртіптік жазаға тартылудан қорықпай сөйлеуге мүмкіндік беруді қамтиды.

Сонымен, жоғары білім берудің мақсаты студенттерге экономикалық мүмкіндіктерге жол беру ғана емес, сонымен бірге мәдениетаралық түсіністікке, азаматтық дискурсқа және эмпатияны дамытуға баса назар аудара отырып, демократиялық қоғамға қатысуға дайындалған азаматтарды тәрбиелеу болып табылады.

Америка Құрама Штаттарынан тыс оқу орындарына барған кезде мен жасаған маңызды қорытындыларымның бірі – бұл құндылықтарды бүкіл әлемдегі университет басшылары бөліседі, бұл біздің барлық мүшелеріміз үшін біріктіруші күш ретінде қызмет етеді.

Неге NECHE?

Негізінен америкалық емес оқу орындарының өкілдері менен неге әлемнің түкпір-түкпіріндегі сонша көп колледждер мен университеттер америкалық аккредиттеуді, атап айтқанда Жаңа Англия комиссиясынан алғысы келеді деп жиі сұрайды.

Менің жауабым осы мекемелердің өздері бізге қайта-қайта айтып жатқан сөздермен сәйкес келеді. Бәсекелестік артықшылыққа қол жеткізілгені сөзсіз және америкалық аккредиттеу олардың түлектерінің Америка Құрама Штаттарындағы магистратура және аспирантура бағдарламаларына түсуін жеңілдеткенімен,

басты құндылық үздіксіз жетілдіруге және сараптамалық бағалауға баса назар аударудың, біздің аккредиттеу процесіміздің ажырамас бөлігі болып табылатын әрбір мекеменің стратегиялық мақсаттарына жетуіне қалай көмектесетінінде жатыр.

Біз бұдан артық жақсы жауапты күтпеген едік.

NECHE стандарттары оқу орнының жалпы тиімділігін бағалайды: оларға сәйкес келетін жоғары оқу орнының нақты айқындалған мақсаттары, қажетті ресурстары және даму қабілеті дәлелденген. Аккредиттеу жекелеген курстың сапасына кепілдік бермесе де, бір саладағы елеулі кемшіліктер бүкіл университеттің мәртебесіне қауіп төндіруі мүмкін.

Біздің стандарттар икемділік пен инновацияларға жол ашады: оқу орны аккредиттеу алғаннан кейін, егер студенттерге пайдалы екенін дәлелдей алатын болса, біздің Инновациялар саясатына сәйкес Стандарттан ауытқуды ұсына алады.

Жүйенің негізінде өзін-өзі реттеу және сенім жатыр. Критерийлердің сақталуы институционалдық өзін-өзі тексерудің алдында жүретін сараптамалық бағалау арқылы бағаланады. Бұл – университеттің өзінің күшті және әлсіз жақтарын адал бағалауға келісіміне негізделген ерікті аудит.

АҚШ-тың Білім министрлігі мойындаған институционалдық аккредиттеуші ретінде NECHE оқыту негізінен ағылшын тілінде жүргізілетін жағдайда АҚШ-тағы және одан тыс жерлердегі колледждер мен университеттерді аккредиттейді.

Университет тиімділігінің іргетасы

Мекеме түрі сапалы оқу орындарын сапасы төмен оқу орындарынан ерекшелемейді. Байлық та, мөлшер де, нақты бағдарламалардың болуы да рөл атқармайды. Керісінше, мен келесі факторларды атар едім: миссияның айқындығы, Кеңес деңгейінде де, әкімшілік деңгейінде де дәйекті және тұрақты басшылық, стратегиялар мен жоспарларды жүзеге асыру мүмкіндігі, сондай-ақ уақыт өте келе бейімделу әрқашан қажет екенін түсіну.

Әрине, лайықты бедел сапаны ұстап тұру үшін қажетті ресурстарды тарта алады, ал бедел берік орныққаннан кейін ол оқу орнына елеулі қиыншылықтардан немесе нарықтағы құлдырау кезеңдерінен өтуге көмектеседі.

Соған қарамастан, біз ең бай немесе ең беделді болмаса да, өте сапалы оқу орындарын студенттерге қаншалықты жақсы қызмет көрсететініне қарай бағалаймыз.

NECHE аккредиттеу талаптарына келетін болсақ, біз оқу орындарын бес стандартқа сәйкестігі бойынша бағалаймыз:

Басқару және басшылық: Оқу орнында мүдделер қақтығысынан азат Кеңес, жыл сайынғы бағалаудан өтетін президент (ректор) және академиялық бағдарламалардың сапасы мен дамуына негізгі жауапкершілік оқытушылар құрамына жүктелген тәуелсіз басқару жүйесі болуы керек.

Академиялық қатаңдық және адалдық: Бакалавриат және магистратура бағдарламаларының түсінікті логикасы, жалпы білім беруге қойылатын белгіленген талаптары және пәндерді меңгерудің жоғары стандарттары болуға тиіс. Сонымен қатар, оқу орны оқытушылардың академиялық бостандығын қорғауға, кредиттерді қайта есептеуді тиісті бақылауды қамтамасыз етуге және бағдарламалардың өзгеруі немесе жабылуы студенттердің құқықтарын шектемейтініне кепілдік беруге міндетті.  

Қаржылық және операциялық тұрақтылық: Аккредиттелетін жоғары оқу орны тәуекелдерді дамыған басқаруға сүйене отырып, қаржылық тұрақты және сенімді болуға тиіс. Білім беру процесінің тұрақтылығы қысқа мерзімді нарықтық ауытқуларға немесе бюджет тапшылығына тәуелді болмауы керек. Университет білікті персоналды тартуға, қауіпсіз цифрлық және physical-инфрақұрылымды ұстауға, бухгалтерлік есепті халықаралық стандарттарға (GAAP/IFRS) сәйкес жүргізуге және киберқауіпсіздік пен бизнестің үздіксіздігінің қатаң хаттамаларын сақтауға тиіс.

Студенттердің табысына бағдарлану: Оқу орнының жетілуінің негізгі көрсеткіші – студенттердің өлшенетін табысына адалдық. Табысты жоғары оқу орны оқу нәтижелері, контингентті ұстап қалу, бітіру және түлектердің кейінгі жұмысқа орналасуы туралы деректерді үздіксіз жинайды және талдайды. Білім беру тиімділігін бағалау жүйелі болуы керек, ал оның нәтижелері академиялық бағдарламалар мен студенттік қызметтерді жақсарту үшін тікелей пайдаланылуға тиіс.

Этика және есептілік: Қоғамдық сенімнің негізгі іргетасы – абсолютті этика, ашықтық және есептілік. Университет оқу құны, студенттік қарыздар деңгейі, кредиттерді өтеу пайызы және мансаптық перспективалар туралы сенімді ақпаратты ашық жариялауға міндетті. Заңнаманы сақтау, Комиссиямен қарым-қатынаста адалдық және кемсітушіліктен қорғау – аккредиттеу мәртебесін сақтаудың міндетті шарттары.

Өз қызметі арқылы Жаңа Англияның Жоғары білім беру комиссиясы қоғамға білімнің жоғары сапасын және аккредиттеуге ұмтылатын институттардың сенімділігін кепілдендіреді. Бұл процестердің басты мақсаты – білім берудің үздіксіз дамуы. Түптеп келгенде, аккредиттеу – қоғам мүддесі үшін университет тиімділік пен кемелдікке ұмтылуының кепілі.

Д-р Лоуренс М. ШАЛЛ,

Жаңа Англияның Жоғары білім беру

комиссиясының (NECHE) президенті

---

ABSTRACT

Доктор Лоуренс Шалл, президент Комиссии высшего образования Новой Англии (NECHE), рассказывает о механизмах экспертной оценки старейшего в мире аккредитационного агентства и о ключевых стандартах, которые служат основой успешного выполнения университетом своей миссии.