Ірі инвестициялар экожүйесі: Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі кадр даярлаудың әлемдік стандарттарына қалай бейімделуде

Тау-кен металлургия кешені – Қазақстан экономикасының негізі, ол ішкі де, шетелдік те ауқымды инвестицияларды тартады. Мұнда жаһандық ойыншылар келіп жатыр, озық технологиялық желілер мен экологиялық стандарттар енгізілуде. Стратегиялық инвестициялық жобалардың дамуы мен өнеркәсіпті құраушы жетекші холдингтердің терең цифрландырылуы жас мамандардың біліктілігіне қойылатын талаптар ландшафтын түбегейлі өзгертті. Инвесторлар мен ірі индустриялық серіктестер үшін кадр даярлау деңгейінің жоғары халықаралық талаптарға сәйкес болуы өте маңызды.

Қазіргі заманғы стандарттарға сай болуды таңдаған колледждердің бірі – Ақтөбе облысындағы Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі. Колледж даярлаудың жоғары деңгейін практикада белсенді түрде дәлелдеп келеді. Оның базасында кәсіби шеберлік бойынша беделді чемпионаттар өткізіледі: колледж ERG Skills аймақтық чемпионаттарының алаңы болып табылады, онда студенттер дәнекерлеу технологиялары, электрмонтаж және басқа да құзыреттер бойынша жоғары деңгейді көрсетеді. Колледж сондай-ақ дуалды оқыту жүйесін енгізу жөніндегі республикалық тәжірибелік алаң қызметін атқарады, халықаралық салалық аккредиттеуді енгізуде және басқа елдердің оқу орындарымен ынтымақтасады.

Оқытудың өзекті технологиялары

Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі нақты өндіріспен тығыз байланыста жұмыс істейді. Оның серіктестері – сала көшбасшылары: «Қазхром» ТҰК АҚ филиалы – Дон тау-кен байыту комбинаты (Дон ТБК), «Восход-Хром» ЖШС, «Ақтөбе мыс компаниясы», «Энергосистема» және басқа да жетекші кәсіпорындар.

Тау-кен металлургия саласының дамуында болып жатқан технологиялық өзгерістің жарқын мысалы – ERG-нің ауқымды инвестициялық жобасы: Ақтөбе облысындағы Дон ТБК-да жоғары технологиялы «Болашақ» «ақылды шахтасын» салу және іске қосу. Кенді аса терең горизонттарда (1 200 метрге дейін) күрделі тау-кен геологиялық жағдайларда өндіру дәстүрлі тәсілдерден бас тартуды және автоматтандыру технологияларын, жүргізушісіз/өздігінен жүретін техниканы, сондай-ақ адамның қауіпті аймақтарда болуын барынша азайту жүйесін толық енгізуді талап етті. Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі осы заманауи экожүйеге органикалық түрде кіруге ұмтылады.

Еуразиялық топтың (ERG) қолдауының және «Жас маман» республикалық жобасына қатысудың арқасында колледж базасында тау-кен металлургия саласына арналған заманауи Құзыреттілік орталығы құрылды. Әлемдік стандарттарға сәйкес келетін озық жабдық сатып алынды. Колледж өңірдің білім беру-өндірістік хабы рөлін атқарады.

Ауқымды жаңғыртуға дейін техникалық және жұмысшы мамандықтар мектеп оқушылары мен ата-аналардың қоғамдық санасында жиі ауыр, күнделікті физикалық еңбекпен және ескірген оқу жағдайларымен байланыстырылатын. Тау-кен металлургия саласына арналған Құзыреттілік орталығы іске қосылғаннан кейін бұл кәсіптің қабылдануында сапалы өзгеріс болды.

Интерактивті жаттықтырғышларда, виртуалды полигондарда және цифрлық стендтерде оқу мүмкіндігі оқуды технологиялы әрі заманауи етіп, инженерлік-техникалық бағыттардың беделін арттырды. Бұл түсушілер контингентінің көбеюіне және сапасының артуына әкелді. Аттестат баллдары жоғары, техникалық біліктіліктерді саналы түрде таңдайтын абитуриенттердің үлесі айтарлықтай өсті.

Жаңартылған база мен түлектердің еңбек нарығындағы жоғары мәртебесінің арқасында колледжге түсу кезіндегі бәсеке тұрақты өсіп келеді.

Негізгі бейінді мамандықтар – тау-кен электромеханикасы бағыты, жабдықты техникалық пайдалану, байыту, автоматтандыру – бойынша орынға орташа конкурс 2-3 адамды құрайды. Жекелеген жоғары технологиялық бағыттар бойынша 4 өтінішке дейін.

Бейінді техникалық мамандықтар түлектерінің серіктес кәсіпорындарға тікелей жұмысқа орналасуы 85-90%-ды құрайды. 

Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне шақыруды және бейінді жоғары оқу орындарына қысқартылған оқыту бағдарламалары бойынша түсуді ескергенде, жалпы жұмыспен қамтылу көрсеткіші 95%-дан асады.

Құзыреттілік орталығы базасында даярлықтан өткен түлектер кәсіпорынға жабдықты басқару мен диагностикалаудың қалыптасқан практикалық дағдыларымен келеді, бұл стандартты бейімделу кезеңін 12 айдан 1-2 айға дейін қысқартады.

Халықаралық аккредиттеу

Қазіргі еңбек нарығы шекараларды жойып жатқанын түсіне отырып, колледж басшылығы қол жеткізгенімен тоқтап қалмай, халықаралық салалық аккредиттеуді енгізу туралы стратегиялық шешім қабылдады.

Жол картасы аясында және APEC Training Center-мен ынтымақтастықта колледж өз бағдарламаларын халықаралық деңгейде тану жолымен сенімді қадам басуда. Әлемге танылған сараптамалық ұйымдардың стандарттары енгізілуде, солардың бірі – National Center for Construction Education and Research (NCCER, АҚШ).

Халықаралық аккредиттеу колледжге де, қоғамға да көп мүмкіндік береді. Біріншіден, бұл оқу бағдарламаларын әлемдік өндірістің нақты сұраныстарына қайта бағдарлау. Екіншіден, түлектерге халықаралық үлгідегі сертификаттар беру құқығы, бұл олар үшін жұмысқа орналасу мен мансаптың жаңа мүмкіндіктерін ашады. Үшінші маңызды сәт – тек студенттерді ғана емес, өнеркәсіптік кәсіпорындардың жұмыс істеп жүрген қызметкерлерін де тәуелсіз сертификаттау мүмкіндігі. Нәтижесінде кадр тапшылығын азайтуға және шетелдік жұмыс күшін жергілікті жоғары білікті мамандармен сапалы ауыстыруға әлеует пайда болады.

NCCER аккредиттеу жүйесін сәтті сынақтан өткізу тәжірибені тау-кен металлургия кешенінің негізгі бейінді бағыттарына кеңейтуге серпін берді.

Қазіргі уақытта колледж басшылығы Колледждер альянсымен және ERG-мен бірлесіп, халықаралық бағдарламалар пулын кеңейтуді және халықаралық стандарттарды «Пайдалы қазбалар кен орындарын жерасты әдісімен игеру» және «Пайдалы қазбаларды байыту» мамандықтарына көшіруді жоспарлап отыр.

Колледждер мен ERG альянсы – 2022 жылдың қарашасында Қазақстанның тау-кен металлургия кешенінің нақты қажеттіліктеріне сай білікті инженерлік-техникалық және жұмысшы кадрлар даярлау үшін құрылған серіктестік экожүйе. Альянстың құрылуы компаниялар жұмыс істейтін өңірлердің (Ақтөбе, Павлодар және Қостанай облыстары) жетекші колледждерін ERG кәсіпорындарымен бірыңғай білім беру-өндірістік платформаға біріктіруге мүмкіндік берді.

Альянстың құрылуы колледждер үшін қосымша ресурстар мен даму мүмкіндіктерін ашты. Бұл – білім беру бағдарламаларын нақты өндіріс талаптарына бейімдеу, ERG нысандарында өндірістік практикадан өту, WorldSkills стандарттары бойынша жыл сайынғы корпоративтік ERGSkills чемпионатына қатысу, үздік студенттерге ERG стипендияларын төлеу, педагогтер мен өндірістік оқыту шеберлерінің ERG зауыттары мен комбинаттарындағы тағылымдамасы, халықаралық тағылымдамалар. ERG Альянс қатысушысы болып табылатын оқу орындарында шеберханаларды жабдықтауға, жаттықтырғыш-симуляторларды, VR-кешендерін және зертханалық стендтерді сатып алуға инвестиция салады.

Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі үшін Колледждер мен ERG альянсына кіру – түлектердің «Қазхром» ТҰК АҚ нысандарына тікелей, үзіліссіз жұмысқа орналасуын қамтамасыз ететін дамудың негізгі векторы.

Халықаралық ынтымақтастық географиясы

2025 жылдың қарашасынан бастап Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі қытайлық Shaanxi Shanping Shuren Educational Technology Co., Ltd. компаниясымен ынтымақтасады. Тараптар кәсіптік білім беруді дамыту тәжірибесімен алмасады, білім беру және мәдени іс-шараларды – қонақ дәрістер, семинарлар, вебинарлар мен конференцияларды – ұйымдастырады және өткізеді. Студенттер мен оқытушылардың академиялық ұтқырлық бағдарламалары, соның ішінде танысу сапарлары мен тағылымдамалар жүзеге асырылуда, бірлескен оқу және зерттеу жобалары әзірленіп, іске асырылуда. Сондай-ақ оқу-әдістемелік материалдармен және инновациялық педагогикалық тәжірибелермен алмасу жүргізіледі.

Колледждің ең көне серіктесі – 2007 жылдан бері Г.И. Носов атындағы Магнитогорск мемлекеттік техникалық университеті (Ресей). Ынтымақтастық Дон ТБК-ның қатысуымен жасалған үшжақты шартқа негізделген, ол әлеуметтік серіктес ретінде әрекет етіп, бағдарламаны қаржыландырады. Университет тау-кен кәсіпорындарының қазіргі заманғы талаптарына сай түлектерді даярлауға, инженерлік бағыттағы бейінді білім беру бағдарламаларын іске асыруға қатысады. Уәжделген және талантты білім алушыларды анықтау мен дамыту, Қазақстан Республикасы экономикасы үшін басым инженерлік мамандықтарды таңдауға жағдай жасау бойынша тұрақты жұмыс жүргізіледі. Бірлескен жұмыс өңіраралық және халықаралық олимпиадалар мен байқауларда ғылыми нәтижелерге қол жеткізуге және басым инженерлік бағыттар бойынша кәсіптік бағдар беру жұмысы моделін іске асыруға ықпал етеді.

2026 жылы «Алабұға» өнеркәсіптік-өндірістік типтегі арнайы экономикалық аймағы (РФ, Татарстан), Халықаралық білім және инновациялар орталығы және Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі арасында жасалған үшжақты меморандум негізінде кәсіптік бағдар беру және студенттерді бейімдеу, «Алабұға Старт» бағдарламасына қатысу үшін үміткерлерді іріктеуге ақпараттық қолдау көрсету және жәрдемдесу, осы бағдарлама аясында Қазақстан Республикасы азаматтарын жұмысқа орналастыру бойынша бірлескен жобалар мен бағдарламаларды іске асыру жөнінде ынтымақтастық басталды.

 

Индустриялық серіктестердің пікірі

К. Давлеталин, жабдықтарға техникалық қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі директор (Дон ТБК): «Бүгінде колледж түлектері өндіріске мүлде басқа дайындық деңгейімен келеді. NCCER халықаралық стандарттарын енгізудің арқасында жастарда цифрлық ойлау мен қауіпсіздік мәдениеті қалыптасқан. Олар күрделі гидроавтоматикадан және микропроцессорлық жүйелерден қорықпайды. Біздің кәсіпорын үшін бұл тағылымдама мен бейімделу мерзімінің айтарлықтай қысқаруын білдіреді. Біз колледждің халықаралық стандарттарды тау-кен ісі мен кенді байыту мамандықтарына тарату жоспарларын толық қолдаймыз – бұл Дон ТБК-ның фабрикалық және жерасты қуаттарының трансформациясы талап ететін нәрсенің дәл өзі».

Ш. Багаутдинов, Дон ТБК-ның ПиК жөніндегі директоры: «Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжі – біздің сұраныстарымызға нарық өзгергеннен де жылдам жауап беретін серпінді білім беру серіктесі. Тәуелсіз халықаралық сертификаттауды енгізу түлектердің жоғары деңгейін растайды. Жұмыс берушінің атынан тілегіміз – қол жеткізілген қарқынды бәсеңдетпей, жаңғыртылатын өндірістік нысандар мен байыту фабрикаларының міндеттеріне сай мамандар даярлау үшін халықаралық салалық аккредиттеу жөніндегі белсенді жұмысты жалғастыру».

Тау-кен металлургия кешені кәсіпорындарындағы жұмыс тұрақтылықпен, әлеуметтік қорғалумен және жоғары жалақымен байланыстырылады. Бүгінде индустрия озық технологияларды меңгергендерге лайықты төлеуге дайын. Хромтау тау-кен техникалық жоғары колледжінің тәжірибесі белсенді ұстаным оқуды толық дайындалған, табысты, абыройлы жұмыс орнымен қамтамасыз етілген түлек шығатындай ұйымдастыруға мүмкіндік беретінін көрсетеді. Мемлекеттің, ERG және басқа да компаниялар тұлғасындағы ірі бизнес инвестицияларының интеграциясы, APEC Training Center сияқты сараптамалық алаңдардың қолдауы, колледж басшылығы мен бүкіл ұжымның амбициясы бірегей синергия тудырып, елдің технологиялық және экономикалық гүлденуіне ықпал етеді.

Багдашжан МУЛДАШЕВА,

Хромтау тау-кен техникалық

жоғары колледжінің директоры

---

АННОТАЦИЯ

Хромтауский горно-технический высший колледж в Актюбинской области ставит своей целью достичь мировых стандартов в подготовке кадров. Колледж входит в Альянс колледжей и ERG и развивает партнерство с вузами и компаниями России и Китая, а также является площадкой для региональных чемпионатов ERG Skills, где студенты демонстрируют высочайший класс в сварочных технологиях, электромонтаже и других компетенциях.