Алматыдағы білім берудің цифрлық трансформациясы

 Ақпараттық технологиялардың, цифрлық платформалардың және жасанды интеллект құралдарының дамуы білім беру процесін ұйымдастыру тәсілдерін айтарлықтай өзгертуде. Бүгінгі таңда мұғалім тек білім көзі ғана емес, сонымен қатар заманауи технологиялар, интерактивті сервистер мен оқытуды қолдаудың зияткерлік жүйелері қолданылатын цифрлық білім беру ортасын ұйымдастырушы ретінде де әрекет етеді.

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев цифрлық экономиканы дамыту және азаматтардың IT-құзыреттілігін қалыптастыру қажеттілігін бірнеше рет атап өткен болатын, ал білім беру жүйесі цифрлық ортада тиімді жұмыс істей алатын жаңа ұрпақты даярлауда шешуші рөл атқарады.

Алматы қаласы цифрлық білім беру технологияларын енгізудің орталықтарының біріне айналды. Мұнда жасанды интеллектіні білім беру процесіне интеграциялау, педагогтердің цифрлық құзыреттілігін дамыту және заманауи білім беру инфрақұрылымын құру бойынша жобалар іске асырылуда.

Білім беру ұйымдарының цифрлық инфрақұрылымы

Алматыда барлық мемлекеттік мектептер жоғары жылдамдықты интернетке қосылған, бұл оларға инновациялық технологияларды: бұлттық сервистерді, білім беру платформалары мен жасанды интеллект құралдарын белсенді меңгеруге мүмкіндік береді.

Мысалы, Google Workspace for Education – оқу процесін ұйымдастыруға арналған бұлттық сервистер жүйесі – құжаттар сақталатын және мұғалімдерден лезде кері байланыс түсетін бірыңғай «бұлттық» кеңістік құрады.

Canva – көрнекі білім беру контентін жасауға арналған құрал. Ол мұғалімдерге кәсіби деңгейдегі презентациялар мен инфографика дайындауға, осылайша материалды құрғақ баяндаудан балаларға шығармашылық әрі түсінікті форматқа көшуге мүмкіндік береді.

Quizizz – интерактивті оқыту мен тестілеуге арналған платформа. Оның көмегімен сабаққа геймификация элементтерін енгізуге болады: оқушылар нақты уақыт режимінде жарысады және жалықтыратын сұрақ-жауаптан қашпай, қызықты ойынға тартылады.

Gemini және басқа да жасанды интеллект құралдары «цифрлық әдіскер» рөлін атқара отырып, сабақтарға арналған идеяларды генерациялауға және күрделі ғылыми мәтіндерді әртүрлі жастағы балалардың қабылдау деңгейіне бейімдеуге көмектеседі.

Бұл сервистер мұғалімдер мен оқушыларға бір командада жұмыс істеуге, өздерінің цифрлық материалдарын жасауға және сабақтардың сапасын арттыруға көмектеседі.

Технологияларға деген сенімнің негізі – қауіпсіздік. Қаланың цифрлық білім беру кеңістігіндегі басты буын CGNAT архитектурасы болды – бұл қорғалған цифрлық периметрді құратын, оқушыларды деструктивті контенттен қорғайтын және ЖИ құралдарының тек білім беру мақсатында ғана қолданылуын қамтамасыз ететін сүзгілеу жүйесі.

ЖИ құралдарына қолжетімділікті, офлайн және онлайн оқытуды, сондай-ақ әкімшілік пен педагогтерге арналған техникалық қолдауды edata.kz білім беру платформасы қамтамасыз етеді.

Педагогтердің цифрлық құзыреттілігін дамыту

Заманауи мұғалімнің цифрлық ортада өзін сенімді сезінуі маңызды. Сондықтан Алматыда педагогтерді заманауи сервистермен және жасанды интеллектпен жұмыс істеуге үйрету жүйесі жолға қойылған. Бүгінгі таңда қаланың 225 мектебі осындай технологияларға қол жеткізді, ал оқыту бағдарламаларынан өткеннен кейін цифрлық білім беру процесіне 41 мыңнан астам мұғалім мен оқушы тартылды.

Жаңа құралдарды қолданудың тұрақты практикасы педагогтерге материалды қызықты әрі қолжетімді түрде ұсына отырып, сабақтарды шығармашылық пен ынтымақтастық негізінде құру арқылы балалармен өзара іс-қимылдың жаңа тәсіліне біртіндеп көшуге мүмкіндік береді.

Білім беруде жасанды интеллект құралдарын қолдану

Жасанды интеллект құралдары заманауи білім беру ортасының маңызды элементіне айналуда. Олар мұғалімдерге оқу материалдарын дайындау кезіндегі күнделікті бірсарынды жұмыстан арылуға және әдістемелік әрі шығармашылық жұмысқа назар аударуға мүмкіндік береді.

Алматы педагогтері презентациялар жасау, тест тапсырмаларын әзірлеу, әдістемелік материалдар дайындау, сабақтарға идеялар генерациялау, көрнекі контент жасау үшін ЖИ-ді белсенді түрде қолдануда. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, олар білім беру материалдарын дайындау үшін нейрожелілерге 300 мыңнан астам сұраныс жасаған. Сұраныстарды талдау көрсеткендей, ЖИ көбінесе пәндер бойынша қолданбалы тапсырмаларды шешу үшін қолданылады: тарих мұғалімдері сыныптағы пікірталасты жандандыру үшін «тарихи тұлғамен сұхбат» (мысалы, Абылай ханмен) сценарийлерін сұрайды; жаратылыстану ғылымдарының мұғалімдері материалды балаларға барынша қолжетімді ету үшін ЖИ-ден термодинамика заңын қарапайым мысалдармен түсіндіруді өтінеді. Нәтижесінде оқушылар дерексіз ұғымдарды тезірек меңгереді, өйткені олар өздеріне етене жақын контекстер арқылы ұсынылады.

Сауалнама көрсеткендей, мұғалімдердің 73%-ы Google және Canva сервистерін білім беру қызметі үшін пайдалы деп санайды, және олардың пікірлері цифрлық технологияларға деген жоғары сұранысты және оқыту әдістемесін өзгертуге дайын екендіктерін білдіреді.

Айман С., бастауыш сынып мұғалімі: «Бұрын ашық сабаққа дайындалу менің бүкіл демалыс күндерімді алатын. Қазір Canva-да стильді жұмыс парағын 15 минутта жинаймын. Бірақ ең бастысы – балалардың реакциясы. Сұрғылт ксерокөшірмелердің орнына мен оларға жарқын квесттер ұсынғанда, олардың сабаққа деген ынтасы бірнеше есепке артады. Бұл құралдарсыз сабақ монолог сияқты көрінер еді, ал олармен интерактивті зерттеуге айналады».

Ерлан Б., информатика мұғалімі: «Бірлескен Google Құжаттарды қолдану балаларды командада жұмыс істеуге үйретті. Олар енді "мен өз бөлігімді жасадым" демейді, олар бір-бірінің түзетулерін нақты уақыт режимінде көреді, дауласады және ортақ өнім жасайды. Бұл цифрлық әлемдегі ересек өмірге нағыз дайындық».

Google Workspace for Education

Алматы мектептерінде ең көп сұранысқа ие платформалардың бірі Google Workspace for Education болды, ол бірлесіп жұмыс істеу және цифрлық ортада білім беру процесін ұйымдастыру үшін ыңғайлы кеңістікке айналды.

Бұл платформаның ең көп қолданылатын сервистерінің қатарында – Gmail, Google Drive, Google Docs, Google Meet, Gemini, NotebookLM бар.

Ата-аналармен және әкімшілікпен жедел байланыс орнату, маңызды хабарландыруларды тарату және оқу платформаларынан хабарламалар алу үшін мұғалімдер Gmail поштасын пайдаланады. Ол бірыңғай кіру нүктесі ретінде жұмыс істейді және күнделікті ақпарат ағынында шұғыл сұраныстарды өткізіп алмауға және құжаттарды жоғалтпауға көмектеседі. Сондай-ақ, пошта платформаның барлық құралдарына кіру кілті қызметін атқарады.

Google Drive (Диск) – жеке цифрлық кітапхана және архив. Мұнда педагогтер өздерінің әдістемелік әзірлемелерін, презентациялары мен видеосабақтарын сақтайды. Оның басты артықшылығы – материалдарға кез келген құрылғыдан қол жеткізу мүмкіндігі: сабақ жоспарын мектепте дайындай бастап, файлдарды флешкаға салмай-ақ үйден аяқтауға болады.

Google Docs (Құжаттар) – бірлескен шығармашылық кеңістігі. Мысалы, оқушылар бір файлда бір уақытта эссе жазады, ал педагог дәл сол жерде құжат жиектеріне түсініктемелер мен кеңестер қалдырады.

Google Meet – бұл сервис барлық қатысушылардың уақытын үнемдей отырып, ата-аналар жиналыстарын өткізуге, сондай-ақ емтихан алдындағы қосымша консультациялар үшін немесе сабақта тікелей онлайн-дәріс өткізе алатын басқа қаладан «қонақ спикерді» – сарапшыны шақыру үшін таптырмас құрал.

Gemini – жеке ассистент және миға шабуыл жасау жөніндегі серіктес. Педагогтер оны жаңа тақырып бойынша сабақ жоспарын жылдам құру, тест сұрақтарының нұсқаларын генерациялау немесе күрделі ғылыми мәтінді бесінші сынып оқушысына түсінікті қарапайым тілге аудару үшін пайдаланады. Бұл – жобаларды құрудың бірсарынды жұмысын өз мойнына алатын құрал.

NotebookLM – зияткерлік зерттеу орталығы. Мұғалімдер мұнда көлемді оқу құралдарын немесе педагогикалық зерттеулердің нәтижелерін жүктейді, ал сервис бұл мәтіндерден жауаптарды лезде табуға, ақпаратты құрылымдауға немесе ең күрделі параграфтар бойынша қысқаша конспект дайындауға көмектеседі.

Алматыда бұл сервистердің белсенді пайдаланушыларының саны 21 мыңнан астам педагогті құрайды, бұл жүйе пайдаланушыларының 71%-ына сәйкес келеді.

Бұлттық сервистерді қолдану командалық жұмысты дамытуға, білім беру материалдарымен алмасуға және педагогикалық қызметтің тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

Бірінші кезекте, сабақ жоспарлау оңтайландырылады. Параллельдің әрбір мұғалімі өз жоспарын бөлек жазғанның орнына, олар бір ортақ Google Құжат құрады. Бір педагог видео таңдайды, екіншісі – қызықты есептерді, үшіншісі – тексеру тесттерін дайындайды. Мұндай бірлескен жұмыстың нәтижесі сапалы, қызықты сабақ болады, оған дайындалу үшін әрқайсысы үш есе аз уақыт жұмсайды.

Google Drive-та виртуалды мұғалімдер бөлмесін құруға болады. Мысалы, математика немесе бастауыш сынып педагогтері барлық бақылау жұмыстары, бағалау кестелері мен жадынамалар сақталатын ортақ диск құрады. Егер мектепке жаңа мұғалім келсе, оған материалдарды нөлден жинаудың қажеті жоқ – оның әріптестерінің ортақ дискісіне бірден қолжетімділігі болады.

Мектеп іс-шараларына дайындықты Google Кестелерде жүргізген ыңғайлы. Сценаристер, декораторлар және музыкаға жауаптылар барлық қатысушылар енгізген өзгерістерді нақты уақыт режимінде көріп отырады. Толықтырулары мен өзгерістері бар және «Сценарий_финал_2_түзетілген.docx» сияқты атаулары бар жаңа файлдарды қайта-қайта жіберу қажеттілігі жоғалады.

Google Workspace-ті қолдану тек мектеп ішіндегі жұмыспен шектелмейді. Әртүрлі мектептердің мұғалімдері қалалық пәндік қоғамдастықтар ұйымдастырады, бұған оқушылар да тартылады. Мысалы, қаланың география мұғалімдері «Алматы экологиясы» атты ортақ жобаны іске қосады. Оқушылар өз аудандарындағы экологиялық проблемалар бойынша мәліметтерді бір ортақ кестеге немесе картаға енгізеді, оларды талдайды және нәтижені Google Meet-те бірге қорғайды.

Сондай-ақ, бір-бірінің авторлық әзірлемелеріне рецензия берген де ыңғайлы: педагогтер олармен «Тек түсініктеме беру» құқығы бар сілтемелер арқылы алмасады және құжат жиектерінде өзара кеңестер мен ұсыныстар алады. Осылайша, бірлескен жұмыста қаладағы білім берудің жалпы сапасы артады.

Цифрлық білім беру контентін құру

Цифрлық құралдарды пайдалана отырып, Алматы педагогтері өздерінің білім беру контентінің базасын белсенді түрде әзірлеуде. Мысалы, Canva платформасының көмегімен олар презентациялар, инфографикалар, плакаттар, жұмыс парақтарын, сабақтарға арналған білім беру материалдарын жасап, жарқын көрнекі контент алады және сабақтың атмосферасын өзгертеді.

Мамандандырылған гимназияның тарих мұғалімі Марина К. әңгімелейді:

«Бұрын менің жұмыс парақтарым балалар ерекше қызығушылықсыз толтыратын кәдімгі ақ-қара басып шығарылған қағаздар сияқты көрінетін. Canva-ға ауысқаннан кейін мен өзімді нағыз дизайнер сезіндім, сабақтың әрбір тақырыбы эстетикалық жобаға айналады. Жақында мен күрделі тарихи даталар бойынша инфографикалар сериясын жасадым, балалар мұндай "суреттің" оқулықтың үш бетіне қарағанда бірнеше есепке тез есте сақталатынын мойындады. Бірақ ең құндысы – уақыт. Мен безендіруге сағаттап уақыт жұмсамаймын, кәсіби шаблонды таңдап, оны өз сабағыма сөзбе-сөз 15 минутта бейімдеймін. Балалар заманауи тәсілге дәл солай жауап береді – олардың сабақтағы белсенділігі айтарлықтай өсті. Бұл құралдарсыз менің сабағым оларға "өткеннен келген сәлем" сияқты көрінер еді, ал қазір біз олармен бір тілде сөйлесеміз».

Алматы педагогтері әртүрлі пәндер бойынша барлығы 83 мыңнан астам цифрлық білім беру ресурсын жасады, оның 84%-ы – презентациялар. Орташа алғанда, әрбір педагог 110-нан астам шаблонды қолданып, бірнеше жеке білім беру ресурсын құрастырған.

Мұғалім өз ресурсын жасады дегенде, бұл оның жай ғана суретті жүктеп алғанын емес, авторлық зияткерлік өнім шығарғанын білдіреді. Бірнеше жарқын мысал келтіруге болады.

Интерактивті квест-сабақ: география мұғалімі Canva-да маршруттық карта жасады, онда оқушы келесі материкті «ашу» үшін объектілерді басып, жасырын фактілерді зерттеп, мини-тесттерден өтуі керек.

Цифрлық сөздік-тренажер: ағылшын тілі мұғалімі жаңа лексиканы аудиожазбаларға апаратын QR-кодтары бар жарқын карточкалар жиынтығына сыйғызды.

Видеоэкскурсия: тарих оқытушысы қала ескерткіштері туралы қысқа ролик монтаждап, оған өз түсініктемелері мен талқылауға арналған сұрақтарды үстемеледі.

Бұдан бөлек, білім беру материалдарын бірлесіп жасау практикасы дамып келеді. Ол үшін педагогтер Canva-дағы Teams (Командалар) немесе Google-дағы Shared Drives функцияларын пайдаланады. Мұндай ынтымақтастықтың нұсқалары ретінде кәсіби кросс-шолуды атауға болады, мұнда пәндік қоғамдастықтардағы сияқты, мұғалімдер бір-біріне презентацияны қалай жақсартуға болатынын, мысалы, видео қосуды немесе материалды ұсынуды жеңілдетуді ұсынады; тәжірибелі педагогтің мектептің фирмалық стилінде жұмыс парағын жасауы, жас мұғалімдер оны өз сабақтары үшін мазмұнмен толтыруы үшін; сондай-ақ пәнаралық жобалар: мысалы, биология мұғалімі мен химия мұғалімі бір онлайн-файлда «Жасуша химиясы» ортақ жобасын жасайды және оқушыларға мектеп пәндері байланысының үзілместігін көрсететін тұтас ресурс алады.

Интерактивті оқыту және геймификация

Оқытудың интерактивті форматтары мектептерді цифрлық трансформациялаудың қисынды жалғасы болды. Quizizz платформасында Алматы педагогтері стандартты білім тексеруді жанды жарыс процесіне айналдыратын онлайн-викториналар мен тесттер өткізеді.

Оқушылар тапсырмаларға өз құрылғыларынан қосылады және нақты уақыт режимінде өз жетістіктерін көреді, бұл олардың пәнге деген қызығушылығын айтарлықтай арттырады. Мұғалім үшін басты артықшылық – автоматтандыру: жүйе жауаптарды лезде талдайды және сыныптың үлгерімінің толық көрінісін береді.

Мұндай тәсіл балалардың назарын аударуға көмектеседі және сабақ уақытын жауаптарды техникалық жинауға емес, күрделі тақырыптарды егжей-тегжейлі талдауға жұмсауға мүмкіндік береді.

Цифрлық трансформацияның нәтижелері

Алматы мектептеріне жаңа технологияларды енгізу айтарлықтай жемісін беруде, бұл ең алдымен мұғалімнің жұмыс уақытына қатысты. Бұрын бүкіл кешті алатын нәрсе – жоспарлар құру, мысалдар іздеу, тапсырмалар әзірлеу – енді әлдеқайда қысқа уақыт ішінде шешіледі. ЖИ құралдарының көмегімен педагогтер өзекті мысалдарды таңдап және бір параграф негізінде әртүрлі күрделіліктегі тесттерді генерациялай отырып, сабақтардың сапалы жобаларын жасайды.

Балаларға келетін болсақ, құрғақ фактілердің орнына олар Canva-дағы көрнекі инфографиканы көргенде немесе интерактивті квиздерге қатысқанда, қызығушылық табиғи түрде артады. Заманауи мектеп оқушысы үшін мұндай «цифрлық өнім» өзекті әрі құнды көрінеді, ол онымен бір тілде сөйлеседі, оның әлем мен болашақ туралы көзқарасымен үйлеседі.

Тұтастай алғанда, Алматы педагогтері жай ғана ақпарат іздеуден цифрлық білім беру ортасын жобалауға көшті, нейрожелілермен кәсіби жұмыс істеуді, ЖИ-ге тапсырмаларды сауатты қоюды және нәтижені сыни тұрғыдан бағалауды үйренді. Бұл ретте технологиялар классикалық педагогиканы алмастырмайды, керісінше, әр балаға көбірек оң назар аударуға, оның сабаққа жеке қатысу деңгейін арттыруға көмектесуге арналған.

Мұндай практиканы дамытудың маңызды ынталандыруы eData.kz компаниясымен бірлесіп өткізілген «Үздік цифрлық педагог» және «Үздік цифрлық директор» қалалық конкурстары болды.

Оларға деген үлкен қызығушылық – мұғалімдерден екі мыңнан астам өтінімнің түсуі – Алматыда цифрландырудың бұқаралық қозғалысқа айналғанын көрсетті. Жеңімпаздардың мысалдарынан технологиялардың оқытуды қалай өзгертетіні көрінеді: педагог-психолог ЖИ-аналитикасының көмегімен енді оқушылардың мазасыздығын дәлірек анықтайды, физиктер нейрожелілерде гравитациялық парадокстарды модельдейді, ал математиктер сабақтарды үлгерімнің лездік аналитикасы бар «цифрлық шайқастарға» айналдырады.

Трансформация басқару деңгейіне де әсер етті. Цифрлық құралдардың көмегімен басшылар нақты деректер негізінде шешім қабылдай отырып және бағалар мен сабаққа қатысу динамикасын нақты уақыт режимінде қадағалай отырып, өз мектептерінің «цифрлық егіздерін» құрады. Күнделікті есептерді автоматтандыру завучтар мен директорлардың ұжыммен және оқушылармен араласуына уақытының 70%-ын босатады. Ең бастысы – бұл құралдар әр мектепке қолжетімді, өйткені олар қымбат бағдарламалық жасақтаманы сатып алуға байланысты емес, оларды қолданудың сәттілігі басшының технологияларды бүкіл мектептің өмірін жақсартатын процеске біріктіре білу дағдысына байланысты.

Цифрлық білім беру ортасын дамыту стратегиясы

Алматыда білім беруді одан әрі дамыту технологиялар мен таланттар бір-бірін толықтыратын жағдайлар жасаумен байланысты.

Негізгі бастамалардың бірі жаңа форматтағы үш бейінді IT-мектептің ашылуы болмақ. Бұл орталықтар жасанды интеллект пен STEM-пәндерді тереңдетіп оқуға бағытталады, оқушыларды жоғары технологиялық ортадағы болашақ мамандықтарға даярлайды.

Оқытуды дербестендірудің маңызды қадамы мектеп оқушыларына арналған дербес ЖИ-ассистенттерді енгізу болмақ. Мұндай «цифрлық репетиторлар» оқу материалын әр оқушының жеке қарқынына бейімдей алады және жеке білім беру траекториясын құруға көмектеседі. Бұл баланың күшті жақтары мен қызығушылықтарын ескере отырып, білім алу процесін әр бала үшін тиімдірек әрі жайлы етуге мүмкіндік береді.

Дәстүрлі түрде мәдени, зияткерлік орталық болып табылатын біздің қаламыз оқу мәдениетін дамытуға ерекше көңіл бөледі.

2026 жылы ЖИ технологияларын қолдана отырып ауқымды конкурстар өтеді: гуманитарлық пәндер мұғалімдеріне арналған «Оқушы оқырман», «Оқитын мектеп көшбасшысы» және мектеп кітапханашыларына арналған «Білім сәулетшісі». Бұл іс-шаралар мәтінмен жұмыс істеудің классикалық дағдылары мен заманауи технологиялардың мүмкіндіктерін біріктіруге, сыни тұрғыдан ойлауды және ақпарат ағынында бағдарлай білу дағдысын дамытуға бағытталған.

Алматы мектептерінің тәжірибесі цифрлық құралдар мен жасанды интеллект оқыту сапасын арттырудың, оқу процесіне қатысушылардың барлығының әлеуетін ашудың, педагогикалық шеберліктің жаңа деңгейіне шығудың нақты тәсіліне айналып жатқанын дәлелдейді. Алда – қаланың цифрлық білім беру экожүйесін одан әрі дамыту және жасанды интеллектінің жаңа құралдарын енгізу, педагогтерді жасанды интеллектінің жаңа мүмкіндіктерін меңгеруге үйрету бағдарламаларын кеңейту күтіп тұр.

 Айгүл БОЛАТБЕКОВА

 АННОТАЦИЯ

Алматы қаласының білім беру ұйымдарында жасанды интеллект құралдары мен цифрлық білім беру платформалары белсенді түрде енгізілуде. Алматы қаласы Білім басқармасының Білім берудегі жаңа технологиялардың қалалық ғылыми-әдістемелік орталығы педагогтарды Google Workspace for Education, Canva, Quizizz сияқты заманауи цифрлық сервистерді және басқа да жасанды интеллект құралдарын пайдалануға үйретуде. Автор білім беру технологияларын енгізу нәтижелерін және олардың оқу процесінің сапасына әсерін талдайды.

 В организациях образования города Алматы активно внедряются инструменты искусственного интеллекта и цифровых образовательных платформ. Городской научно-методический центр новых технологий в образовании УО г. Алматы обучает педагогов использованию современных цифровых сервисов, таких как Google Workspace for Education, Canva, Quizizz и другие инструменты искусственного интеллекта. Автор анализирует результаты внедрения образовательных технологий и их влияние на качество образовательного процесса.