Мектеп жылыжайы экологиялық мәдениетті қалай қалыптастырады

Қазіргі мектеп балаларды тек біліммен ғана емес, оны өмірде қолдана білуге де үйретеді. Бұл функционалдық сауаттылық деп аталады. Сонымен қатар экологиялық мәдениеттің маңызы артып келеді: өсіп келе жатқан ұрпақтың табиғатқа және ресурстарға қалай қарайтынына елдің тұрақты дамуы байланысты. Оқушылардың экологиялық дүниетанымын қалыптастыру Қазақстанның білім беру саясатының басымдықтарының қатарына кіреді.

Бірақ бұл үшін тек теория жеткіліксіз. Егер бала табиғат туралы тек оқулықтан білсе, білім дерексіз болып қалады және тез ұмытылады. Ал бала өзі өсімдік отырғызып, оған күтім жасап, нәтижесін көріп, ол үшін жауапкершілік артса, бұл мүлде басқа жағдай. Дәл осындай тәжірибе мектеп пәндерін нақты өмірмен байланыстырып, еңбекке құрметке тәрбиелейді.

Мектеп жылыжайы бұл жұмысты жыл бойы, кез келген ауа райында және тікелей мектеп аумағында ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Астана қаласындағы №42 мектептің тәжірибесі «Жасыл мектеп» және «Жасыл ел» жобаларының экологиялық тәрбиені, практикалық оқытуды және алғашқы еңбек тәжірибесін ұштастыруға қалай көмектесетінін көрсетеді.

№42 мектеп бірнеше жылдан бері «Жасыл мектеп» және «Жасыл ел» жобаларын жүзеге асырып келеді. Мектеп жылыжайы оқушылар үшін экологиялық білім практикалық тәжірибеге айналатын, ал биология, химия және география сабақтары нақты істе жалғасын табатын орынға айналды. Осы жұмыстың нәтижелерімен бөлісеміз.

Жобаның негізінде американдық ғалым Дэвид Колбтың практикалық оқыту теориясы жатыр. Оқушы әрекет етеді, бақылайды, талдайды, содан кейін білімін жаңа жағдайда қолданады, сол себепті материалды тереңірек меңгереді.

Жоба конструктивізм принциптеріне де сүйенеді. Оқушы дайын ақпаратты алмайды, қалыптасқан мәселелерді шешіп, қорытынды жасай отырып, білімін өзі құрады. Осының арқасында балаларда тек биологиялық және экологиялық білім ғана емес, сонымен қатар зерттеушілік, коммуникативтік және еңбек құзыреттіліктері де дамиды.

Жылыжай қалай жұмыс істейді

Біздің мектептегі жылыжай жыл бойы жұмыс істейді. Сабақтардан кейін химия, биология және география мұғалімдері оқушылармен бірге:

• топырақты өңдейді;

• көшет отырғызады;

• өсімдіктерге күтім жасайды;

• тамшылап суару жүйесін ұйымдастырады;

• тыңайтқыштарды таңдап, қолданады;

• өнім жинайды.

Өсірілген көкөністер мен көк шөптер мектеп асханасына және технология сабақтарына жіберіледі, онда олардан тағамдар дайындалады. Осылайша оқушылар толық циклды өтеді: өсірді, күтім жасады, жинады, өңдеді және пайдаланды.

Балалар өсімдіктердің дамуын бақылайды, табиғи процестерді талдайды және бақылау күнделіктерін жүргізеді. Бұл сыни ойлауды дамытып, ғылыми зерттеу негіздеріне үйретеді.

Жұмыс барысында біз мынадай нәтижелерді көріп отырмыз:

оқушыларда экологиялық мәдениет пен табиғатқа ұқыпты қарау қалыптасты;

еңбекке қызығушылық пен оның нәтижесі үшін жауапкершілік артты;

зерттеушілік қабілеттер мен функционалдық сауаттылық дамыды;

командада жұмыс істеу дағдылары пайда болды.

«Жасыл мектеп» жобасының жалғасы «Жасыл ел» бағдарламасы болды. Мамырдан тамызға дейін оқушылар күн сайын сағат 09:00-ден 13:00-ге дейін мектеп ауласын көгалдандырады, гүлдер отырғызады, ағаштарға күтім жасайды және абаттандыру жұмыстарымен айналысады.

Еңбек мемлекет тарапынан төленеді. Бұл жасөспірімдердің жауапкершілігін арттырып, оларға алғашқы жұмыс тәжірибесін береді және отбасылық бюджетке үлес қосуға мүмкіндік жасайды. Бұл жұмыстың тәрбиелік негізі халық даналығы болды: «Бір тал кессең, он тал ек».

Біздің тәжірибеміз «Жасыл мектеп» пен «Жасыл ел» жобалары экологиялық мәдениетті қалыптастыруға, функционалдық сауаттылықты дамытуға және еңбек тәрбиесін жетілдіруге көмектесетінін көрсетеді. Мектеп жылыжайы біз үшін зертханаға, практикалық алаңға және экологиялық тәрбие орталығына айналды.

Біз мұндай жобаларды басқа мектептерде де енгізу қажет деп сенеміз. Сонда балалар табиғатқа ұқыпты қарайтын, еңбекті қадірлейтін және тұрақты даму қағидаттарын өз өмірінің бір бөлігіне айналдыратын азаматтар болып өседі.

Бауыржан АХМЕДИЯРОВ,

Астана қаласындағы №42 мектептің директоры

---

АННОТАЦИЯ

В статье рассматривается эффективность проектов «Жасыл мектеп» и «Жасыл ел», реализуемых в средней общеобразовательной школе №42 города Астана, в формировании экологической культуры обучающихся, совершенствовании трудового воспитания и развитии функциональной грамотности. Анализируются педагогические возможности включения школьной теплицы в учебно-воспитательный процесс и представляются результаты, полученные на основе многолетнего опыта автора.