Балабақшадан мектепке: әлеуметтендірудің тиімді технологиясы

Қазақстан Республикасының білім беру саясатының негізгі қағидаттарының бірі – мектепке дейінгі жастан бастап тұлғаның үздіксіз дамуы мен өмір бойы оқуын қамтамасыз ететін білім беру сабақтастығын жүзеге асыру. Мектепке дейінгі ұйым мен мектеп арасындағы жүйелі өзара іс-қимылды қалыптастыру – баланың сәтті әлеуметтенуі мен білім беру ортасына үйлесімді түрде бейімделуінің маңызды шарты. Білім беруді жаңғырту жағдайында сабақтастық мәселелері бойынша жинақталған теориялық және практикалық тәжірибе жаңа көзқараспен қайта қарауды талап етеді.

ҚР мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту стандарттары ойын әрекеті, құрдастарымен бірлескен жұмыс, әлеуметтік-эмоционалдық дағдыларды қалыптастыру арқылы балалардың әлеуметтік құзыреттерін дамытуға және баланың одан әрі оқуға дайындығын қамтамасыз етуге бағдарланған. Бұл мектепке дейінгі және бастауыш білім беру деңгейлері арасындағы сабақтастықтың маңыздылығын анықтайды.

Астана қаласындағы № 33 «Алтын дән» балабақшасында әлеуметтендіруді жұмыстың жетекші бағыты ретінде таңдау мектеп алды жасындағы балалардың ойын әрекетінде анықталған бірқатар мәселелерге байланысты болды: сюжеттік ойындардың бірсарындылығы, қарым-қатынас орнатудағы қиындықтар, рөлдерді қабылдау және ережелерді сақтау кезіндегі олқылықтар.

Біздің тәрбиеленушілеріміз, барлық заманауи балалар сияқты, компьютерлік технологияларға үлкен қызығушылық танытады. Балабақшадан тыс жерде олар достарымен сирек ойнайды, аула қауымдастықтары іс жүзінде қалыптаспаған, ал түрлі жастағы балалардың арасындағы қарым-қатынас өте сирек кездеседі.

Эксперименттік алаң шеңберінде қалыптасқан жағдайды талдау білім беру үрдісінің сапасын арттыруға бағытталған оқыту мен тәрбиелеудің жаңа әдістерін іздеу және енгізу қажеттілігін көрсетті. Осыған байланысты әдістемелік кеңестің отырысында тәрбиелеу-білім беру үрдісіне Н.П. Гришаеваның «Балаларды тиімді әлеуметтендірудің заманауи технологиясын» енгізу туралы шешім қабылданды.

Бұл технология ата-аналардың өзекті сұраныстарына жауап береді, балалардың жеке білім беру қажеттіліктеріне бағдарланған және мектеп жасына дейін балалардың сәтті әлеуметтенуіне ықпал етеді.

«Баланы тиімді әлеуметтендірудің заманауи технологиясы» келесі әдістемелерді біріктіреді: «Клуб сағаты», «Жақсы істер акциясы», «Жас еріктілер», «Проблемалық педагогикалық жағдаяттар», «Сиқырлы телефон».

Әлеуметтендіру бойынша инновациялық жұмыстың барлық түрлері біздің мектепке дейінгі ұйымның тәжірибесінде сәтті қолданылуда. Гришаева технологиясы әртүрлі жастағы балаларға қарым-қатынас жасауға, бірлескен ойындар ұйымдастыруға және бір-бірінен үйренуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ ол дәстүрлі нормалар мен құндылықтарды, әрекеттің мәдени тәсілдерін меңгеруге; дербестікке (әсіресе «Клуб сағаты» кезінде), жауапкершілікке, өзін-өзі анықтауға; эмоционалдық интеллекті қалыптастыруға ықпал етеді.

Сапалы жаңа формалар мен жұмыс әдістерін қолдану нәтижесінде мектеп жасына дейінгі балалардың ойын және танымдық әрекетіндегі өзін-өзі реттеу деңгейі, сондай-ақ коммуникативті дағдыларын дамыту деңгейі көтерілді. Балалардың ойындары мазмұны бойынша әртүрлі және ұзағырақ бола бастады.

Мектеп жасына дейінгі балалардың дамуындағы оң нәтижелерді бақылай отырып, біз бастауыш мектеп жағдайында әлеуметтендіру жұмысын жалғастыру қажеттігі туралы қорытындыға келдік. Ынтымақтастықты ұйымдастыру үшін біздің балабақшамыздың түлектерінің көбі білім алатын Сырбай Мәуленов атындағы № 37 мектеп-лицейі таңдалды.

Инновациялық қызмет шеңберінде ынтымақтастықты бастай отырып, біз жұмыстың мақсатын анықтадық: балаларды тиімді әлеуметтендірудің заманауи технологиясы арқылы мектепке дейінгі ұйым мен бастауыш мектептің өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін жағдайлар жасау.

Бірлесіп балалармен және ата-аналармен өткізілетін іс-шараларды, сондай-ақ қызметті әдістемелік сүйемелдеуді қамтитын «Оқу жылында ынтымақтастықты қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс жоспары» әзірленді. Жоспар өзара іс-қимылға қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін айқындайды, жұмыс сапасына кепілдік береді, сондай-ақ балабақша мен мектепте оқыту және тәрбиелеу формалары мен әдістерінің өзара байланысын қамтамасыз етеді.

Ынтымақтастық шеңберіндегі келесі міндет бастауыш мектеп жағдайында әлеуметтендірудің педагогикалық технологияларын сынақтан өткізу болды. Мұғалімдермен бірге ең қолайлы және жүзеге асыруға оңай технологиялар таңдап алынды: «Балалар-еріктілер», «Мейірімділік акциялары» және «Клуб сағаты».

«Балалар-еріктілер»

Біз еріктілер қатарына бастауыш сынып оқушыларын тарттық – олар біздің мектеп жасына дейінгі балаларға Қалалық кітапханаға, Ұлттық өнер мұражайына, Дина Нұрпейісованың ескерткішіне, «Отан қорғаушылар» монументіне және «Жер-Ана» ескерткішіне экскурсиялар жасауда көмекшіміз болды. Оқушылар тәрбиешілерге көмектесіп, кішілерге қамқорлық жасады, өз білімдерімен бөлісіп, қызығушылықтары туралы әңгімеледі.

«Мейірімділік акциялары»

Біздің балабақшамыз бен мектебіміздің осы бірлескен акцияларына қатыса отырып, балалар үлкендерге қамқорлық жасауды және айналасындағыларға құрмет көрсетуді үйренді. Олардың эмоционалдық интеллектісі мен адамгершілік қасиеттері нығайды.

Әсіресе, балалар өз бастамаларымен өлеңдер мен әндер жаттап, тәрбиешілер мен мұғалімдерге сыйлықтар дайындаған «Ұстаздар күнімен құттықтаймыз» атты бірлесіп өткізілген акция ерекше есте қалды. «Қамқорлық пен назар – қарттарға» акциясы шағын концерт форматында өтті және бірде-бір қонақты бей-жай қалдырған жоқ. Сондай-ақ тәрбиеленушілердің аталары мен әжелері үшін сурет көрмесі мен шығармашылық шеберханалар ұйымдастырылды: «Іскер қолдар», «Жақсы істер», «Ертегілерді оқимыз».

«Клуб сағаты»

Бұл технология мектеп жасына дейінгі балалар мен кіші мектеп оқушыларының қарым-қатынасы мен бірлескен қызметін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Дәстүрлі түрде балабақша мен мектептің ынтымақтастығы мектеп жасына дейінгі балаларды мектеп өмірінің тәртібімен және әдеттерімен таныстыруды көздейді. Бұл ретте бастауыш сынып оқушылары үшін балабақшамен достық соншалықты маңызды емес деген пікір бар, бірақ іс жүзінде оқушыларға да бүлдіршіндерге қонаққа келу өте қызықты.

Бастауыш мектеп оқушылары балабақшаға жиі келеді, балалармен ойнайды, мерекелерге арналған қолөнер бұйымдары мен сыйлықтар жасау бойынша шеберлік сыныптарын өткізеді. Нәтижесінде оқушыларда жауапкершілік сезімі қалыптасады, жаңа нәрсені үйренуге және алған білімдерімен кіші достарымен бөлісуге деген ұмтылыс пайда болады. Өз кезегінде, балабақша тәрбиеленушілері мектеп өмірі туралы көбірек ақпарат алды, бұл мектепке барар алдындағы үрей деңгейін төмендетті.

«Клуб сағаты» шеңберінде балаларға еркін таңдау құқығы беріледі. Нәтижесінде тәрбиеленушілеріміздің дербестігі артып, ойындардың мазмұны күрделене түсті.

Бұрын 5–7 минутқа созылатын ойындар 15–20 минутқа дейін ұзарды; балалар рөлдерді бөлісуді және бірлесіп әрекет етуді үйренді.

Жүргізілген практикалық жұмыстың нәтижесінде балалардың коммуникативті дағдылары, дербестігі, бастамашылдығы мен жауапкершілігі айтарлықтай артып, мектепке деген тұрақты қызығушылық қалыптасты.

Біз Н.П. Гришаеваның «Баланы тиімді әлеуметтендірудің заманауи технологиясы» стратегиясы баланың мектепке сәтті бейімделуіне және социумнан өз орнын табуына мүмкіндік береді деп есептейміз.

Мектеп жасына дейінгі және кіші мектеп жасындағы балалардың бейімделу мәселелерін тереңірек түсіну үшін Астана қаласында мектеп мұғалімдері мен балабақша тәрбиешілері үшін оқыту семинарлары өткізіледі. Бірлескен әдістемелік іс-шаралар педагогтердің шығармашылық қауымдастығын қалыптастырады, мектеп жасына дейінгі және кіші мектеп жасындағы балаларды әлеуметтендіру мәселелері бойынша педагогтердің кәсіби құзыреттілігін арттырады. Ұйымдастырылған оқу және ойын сабақтарына өзара қатысу, әлеуметтік-коммуникативті даму бағытындағы жұмысты талқылау және қорытынды ұсыныстар әзірлеу тәжірибесі анағұрлым тиімді бола түсті.

Бірлескен жұмыстың нәтижелері әдістемелік және кадрлық жағдайларды жетілдірудің, балалардың ойдағыдай әлеуметтенуіне ықпал ететін қолайлы білім беру ортасын құрудың негізі болады.

А. БЕКТАЕВА, меңгеруші,

Ж. МУХИДЕНОВА, әдіскер,

С. АРШКЕНЕВА, инновациялар жөніндегі әдіскер,

Астана қ., № 33 «Алтын дән» балабақшасы

---

АННОТАЦИЯ

Статья посвящена анализу содержательных и организационных аспектов преемственности в контексте социализации детей. Рассматриваются основные направления совместной работы детского сада и школы, направленной на создание единого воспитательно-образовательного пространства с использованием концепции «Современная технология эффективной социализации ребенка» Н. П. Гришаевой, которую использует в своей работе ясли-сад № 33 «Алтын дән» г. Астаны.