Трансшекаралық диалог: ҚазҰУ-дың шетелдік филиалдары және Алматыдағы әлемдік ғылыми алпауыттар
Заманауи зерттеу университетін кең халықаралық академиялық желісіз елестету мүмкін емес. Сондықтан әл-Фараби атындағы ҚазҰУ дамуының стратегиялық бағыттарының бірі халықаралық білім беру және ғылыми алаңдарды қалыптастыру болды. Университет 7 мыңнан астам шетелдік студентті оқытумен және Алматыда қуатты халықаралық орталықтарды дамытумен қатар, жинақталған бай білім беру және ғылыми тәжірибесін экспорттай отырып, Қазақстаннан тыс жерлерде де өзінің академиялық қатысуын кеңейтіп келеді.
Бүгінде әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың халықаралық желісіне университеттің кең халықаралық ынтымақтастық жүйесінің бір бөлігі болып табылатын Бішкектегі, Стамбулдағы және Омбыдағы филиалдар кіреді. Филиалдар білім беруді, академиялық ұтқырлықты және ғылыми өзара іс-қимылды біріктіріп, қазақстандық жоғары оқу орындарының шетелдегі қатысу географиясын кеңейтеді.
ҚазҰУ-дың халықаралық қатысуы кері бағытта да дамып келеді. Университет базасында жетекші шетелдік жоғары оқу орындарының – «МИФИ» ұлттық зерттеу ядролық университетінің және Қытайдың Солтүстік-Батыс политехникалық университетінің филиалдары жұмыс істейді. Бұл қазақстандық студенттерге ұлттық академиялық ортадан шықпай-ақ халықаралық білім беру тәжірибелеріне қол жеткізуге, ал университетке шетелдік тәжірибені өзінің білім беру және ғылыми процестеріне интеграциялауға мүмкіндік береді.
Осылайша, біз халықаралық академиялық желіні екі жақты қозғалыс ретінде қарастырамыз: ҚазҰУ қазақстандық білімді экспорттайды және сонымен бірге халықаралық білімнің, құзыреттердің және ғылыми тәсілдердің ағынына кеңістік ашады. Мұндай модель бірлескен білім беру бағдарламаларын дамытуға, оқытушылар мен студенттер алмасуға, шетелдік серіктестермен ғылыми жобаларды іске асыруға жағдай жасайды.
Болашақта біздің міндетіміз – университеттер, ғылыми орталықтар, бизнес және мемлекеттік институттар бірлесіп жаңа білім мен технологиялар жасайтын тұрақты трансшекаралық академиялық экожүйені қалыптастыру.
Сондықтан біз ҚазҰУ-дың халықаралық желісінің дамуын университеттің ғылыми және инновациялық трансформациясымен тікелей байланыста қарастырамыз. Халықаралық білім, зерттеулер, жасанды интеллект, цифрландыру және ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру оқшау емес, бір-бірін өзара күшейте отырып дамуға тиіс.
Бішкектегі филиал – қазақстандық білім берудің сұранысқа ие платформа
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Бішкектегі филиалы 2022 жылғы 26 мамырда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың және Қырғыз Республикасының Президенті Садыр Жапаровтың қатысуымен салтанатты түрде ашылды. Оның құрылуы екі елдің білім және ғылым саласындағы стратегиялық серіктестігін нығайтудың маңызды практикалық нәтижесі болды.
Қысқа мерзім ішінде филиал тұрақты академиялық орта қалыптастырып, сұранысқа ие білім беру платформасына айналды. Бүгінгі таңда мұнда бакалавриат пен магистратураның 12 білім беру бағдарламасы іске асырылуда.
Бакалавриат деңгейінде биомедицина, шет тілдері, психология, журналистика, құқықтану, менеджмент, экономика, халықаралық қатынастар, компьютерлік инженерия және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы бағыттар ұсынылған. Магистратурада «Білім берудегі менеджмент» бағдарламасы іске асырылады.
2025-2026 оқу жылында филиалдың контингенті 1333 білім алушыға жетті, оның ішінде 1292 бакалавр және 41 магистрант бар. 2026-2027 оқу жылында бакалавриатқа 880 адам, магистратураға 21 адам қабылданды (қабылдау жалғасуда), бұл Қырғызстандағы ҚазҰУ-дың білім беру бағдарламаларына деген жоғары қызығушылықты көрсетеді.
Филиалдың жалпы ауданы 2 187,6 шаршы метрді құрайтын заманауи инфрақұрылымы бар, оған оқу аудиториялары, компьютерлік сыныптар, мультимедиалық жабдық және кітапхана кіреді. Оқу процесін 77 жоғары білікті оқытушы қамтамасыз етеді. Оқыту қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі.
2025 жылы Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбектің және сол кезде Қырғыз Республикасының Ғылым, жоғары білім және инновациялар министрі қызметін атқарған Бақтияр Орозовтың сапары екі елдің филиалды дамытуға жоғары деңгейде көңіл бөлгенінің айқын көрінісі болды. Сапар барысында министрлер филиалдың қызметімен, оның оқу және ғылыми-зерттеу инфрақұрылымымен танысты.
Академиялық байланыстар мемлекеттік және университеттік құрылымдар деңгейінде ғана емес, студенттердің арасында да тікелей нығайып келеді. Оған Бішкек филиалының 250 студентінің 2023 жылғы қазанда Алматыға жасаған сапары жарқын мысал болды.
Олар ҚазҰУ мұражайында, «Керемет» студенттерге қызмет көрсету орталығында болып, кампус инфрақұрылымымен және университет факультеттерімен танысты, өздерін ҚазҰУ-дың біртұтас академиялық қауымдастығының бір бөлігі ретінде сезіне алды.
Омбыдағы ҚазҰУ: Ресейдегі алғашқы қазақстандық жоғары оқу орны
Омбыда Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ филиалының ашылуы ҚазҰУ-дың халықаралық қатысуын кеңейтудегі және Қазақстан мен Ресей арасындағы ғылыми және білім беру байланыстарын нығайтудағы маңызды кезең болды. Бұл – қазақстандық университеттің Ресей Федерациясы аумағындағы алғашқы филиалы. Филиал 2024 жылғы 27 қарашада Ф.М. Достоевский атындағы Омбы мемлекеттік университетінің базасында ресми түрде ашылды. Ашылу салтанатына бейнеконференцбайланыс режимінде Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин қатысты, бұл жобаның ең жоғары мемлекетаралық деңгейін және стратегиялық маңызын айғақтады.
Үкіметаралық келісімдер филиал қызметінің құқықтық негізі болып табылады. ОмМУ өтеусіз негізде ауданы 1536 шаршы метр заманауи инфрақұрылымды ұсынды. 2025 жылғы мамырда Рособрнадзор мерзімсіз білім беру лицензиясын берді, ал 2025 жылғы 1 қыркүйекте оқу процесі басталды.
Оқыту қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде бакалавриаттың төрт жылдық бағдарламалары бойынша («Халықаралық құқық», «Кеден ісі», «Қазақ тілі мен әдебиеті») жүзеге асырылады. 2025-2026 оқу жылында 68 студент конкурстық іріктеуден сәтті өтті.
Академиялық тұрғыдан дарынды жастарды қолдаудың маңызды шарасы қабылданған студенттердің көпшілігіне бүкіл оқу кезеңінде оқу ақысын толық өтейтін университеттік жеңілдіктер беру болды. 2025-2026 оқу жылында 68 студенттің 50-іне жеңілдік берілді, 18-і ақылы негізде оқуға түсті.
2026–2027 жылы Ресей Федерациясы 100 бюджеттік орын бөлді, 23 адам ақылы негізде қабылданды. Филиал түлектері екі елдің аумағында да танылатын әл-Фараби атындағы ҚазҰУ дипломдарын алады..
Омбы филиалының академиялық моделі ҚазҰУ мен ОмМУ профессор-оқытушылар құрамының және жетекші сарапшы-практиктердің әлеуетін біріктіреді. Оқу жоспарлары РФ нормативтік-құқықтық базасына және ҚазҰУ академиялық стандарттарына үйлесімді бейімделген, бұл трансшекаралық кеңістікке арналған мамандарды жоғары деңгейде даярлауға кепілдік береді.
Ашылған сәттен бастап филиалға Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы Михаил Мишустин, РФ Ғылым және жоғары білім министрі Валерий Фальков, РФ Ағарту министрі Сергей Кравцов және Омбы облысының губернаторы Виталий Хоценко келді. 2026 жылғы мамырда РФ Ғылым және жоғары білім министрінің орынбасары Константин Могилевский бастаған ресми ресейлік делегацияның сапары өтті. Делегация құрамына сондай-ақ Мемлекеттік Дума депутаты Олег Смолин және Омбы облысының ғылым, жоғары білім және ғылыми-технологиялық даму министрі Александр Кольцов кірді. 2026 жылғы шілдеде филиал Қазақстанның РФ-дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Дәурен Абаевты және Ф.М. Достоевский атындағы Омбы мемлекеттік университетінің ректоры Иван Кротты қабылдады. Сапар барысында құрметті қонақтар филиалдың қызметімен, оның материалдық-техникалық базасымен, білім беру мүмкіндіктерімен және одан әрі даму перспективаларымен танысты. Атап айтқанда, қонақтарға оқу аудиториялары және шамамен 3 мың баспа басылымынан тұратын, студенттер мен оқытушыларға әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың электрондық кітапханасына және халықаралық ғылыми дерекқорларға толық қолжетімділікті қамтамасыз ететін кітапхана қоры көрсетілді.
Осылайша, Омбы филиалы білімді, ғылымды, жастар ынтымақтастығын және мәдени-гуманитарлық байланыстарды біріктіретін екі ел арасындағы маңызды академиялық көпірге бірте-бірте айналуда.
Контингентті 300 студентке дейін кеңейту, «Құқықтану» және «Филология» бағыттарын ашу, 2026 жылы мемлекеттік аккредиттеуден өту, сондай-ақ әр бағыт бойынша 100 бюджеттік орынға дейін бөле отырып, үкіметаралық қаржыландыруды енгізу Омбы филиалының стратегиялық перспективаларына кіреді.
Біз Омбы моделін ҚазҰУ халықаралық желісін одан әрі дамытудың маңызды негізі ретінде қарастырамыз. Филиал университеттің халықаралық қатысуы білім беруді экспорттаудың жай ғана нысаны емес, білім беру және ғылыми кеңістіктерді интеграциялаудың, академиялық ұтқырлықты дамытудың және елдер арасындағы гуманитарлық байланыстарды нығайтудың толыққанды құралы бола алатынын көрсетеді.
ҚазҰУ-дың Қытайдағы филиалы: халықаралық дамудың жаңа кезеңі
Қытай Халық Республикасының Сучжоу қаласында Сучжоу университетінің базасында ҚазҰУ филиалын ашу туралы келісімге қол жеткізу университеттің халықаралық қатысуын кеңейтудегі маңызды қадам болды. Меморандумға 2026 жылғы 16 шілдеде Қазақстан мен Қытайдың жоғары технологиялық компанияларының дөңгелек үстелі аясында қол қойылды, ол екі ел арасындағы академиялық және ғылыми-технологиялық ынтымақтастықты нығайтудың нәтижесі болды.
Бірінші кезеңде филиалда электротехника және жасанды интеллект саласындағы мамандарды даярлауды қоса алғанда, үш білім беру бағдарламасын іске асыру жоспарлануда. Әр бағдарлама бойынша 100 студентке дейін қабылдау көзделеді. Осылайша, жаңа алаң, ең алдымен, болашақ технологиялық бәсекеге қабілеттілікті айқындайтын жоғары технологиялық салалар мен бағыттар үшін кадрлар даярлауға бағытталатын болады.
ҚазҰУ үшін Сучжоуда филиал ашудың ерекше маңызы бар. Бұл қала – Қытайдың ірі ғылыми-өнеркәсіптік және инновациялық орталықтарының бірі, ал Сучжоу университетінің білім беру және зерттеу әлеуеті айтарлықтай. 1900 жылы негізі қаланған ол бүгінде шамамен 60 мың студентті, 5 мыңнан астам оқытушыны және 37 факультетті біріктіреді. Университет жасанды интеллектіге, инженерлік ғылымдарға және қазіргі заманғы экономика үшін кадрлар даярлауға байланысты бағыттарды белсенді дамытып келеді.
Екі университеттің академиялық мүмкіндіктерінің үйлесуі бірлескен зерттеулер, академиялық ұтқырлық және халықаралық білім беру бағдарламаларын іске асыру үшін кең перспективалар ашады.
Сонымен қатар біз болашақ филиалды тек білім беру алаңы ретінде қарастырмаймыз. Ол бірлескен ғылыми-технологиялық жобаларды дамыту, жоғары технологиялық бизнеспен өзара іс-қимыл жасау және жаңа академиялық байланыстар қалыптастыру кеңістігіне айналуға тиіс. Бұл мақсат білім, ғылым, инновация және халықаралық ынтымақтастық өзара байланысты бағыттар ретінде қарастырылатын ҚазҰУ-дың зерттеу университеті ретіндегі стратегиясына толық сәйкес келеді.
Бүгінде ҚазҰУ-да Қытайдың 2 200-ге жуық азаматы білім алады. Сучжоуда филиалдың ашылуы қазақстандық-қытайлық университеттік ынтымақтастықтың жаңа кезеңі болады.
Екі университеттің академиялық дәстүрлері мен ғылыми-технологиялық мүмкіндіктерін біріктіру Қазақстанда да, Қытайда да, халықаралық деңгейде де сұранысқа ие тиімді білім беру және зерттеу алаңын құруға мүмкіндік береді.
ҚазҰУ-дағы шетелдік жоғары оқу орындарының филиалдары: қарсы қозғалыс
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың халықаралық саясатының маңызды және стратегиялық тұрғыдан маңызды аспектісі – біздің бас кампусымыздың базасында жетекші шетелдік университеттердің филиалдарын құру. Біз бұл модельді бір жағынан «қарсы қозғалыс» ретінде қарастырамыз: бір жағынан, ҚазҰУ өзінің білім беру және ғылыми әлеуетін шетелге экспорттайды, ал екінші жағынан, әлемнің жетекші университеттерінің Қазақстанда тікелей қатысуына жағдай жасайды.
Мұндай табысты серіктестіктің жарқын мысалы – бесінші жылдан бері Қазақстан Республикасының атом саласы мен ғылыми-технологиялық секторы үшін жоғары сапалы кадрлар даярлауды жүзеге асырып келе жатқан «МИФИ» ұлттық зерттеу ядролық университетінің Алматыдағы филиалы.
2022 жылы оның салтанатты ашылуына ҚР Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек, РФ Ғылым және жоғары білім министрінің орынбасары Наталья Бочарова, НИЯУ МИФИ ректоры Владимир Шевченко және ҚазҰУ басшылығы қатысты.
НИЯУ МИФИ Алматы филиалының студенттері әлемдік ғылым мен технологияның ең озық трендтеріне сәйкес келетін бағдарламалар бойынша білім алады.
Бакалавриат деңгейінде «Ядролық физика және технологиялар» және «Информатика және есептеу техникасы» бағыттары іске асырылады, оларға ядролық энергетикалық қондырғыларды пайдалану, киберфизикалық жүйелердің электроникасы мен автоматикасы, сондай-ақ қорғалған жоғары өнімді есептеу жүйелері бағдарламалары кіреді. Магистратура деңгейінде «Информатика және есептеу техникасы» бағыты бойынша («Қорғалған жоғары өнімді есептеу жүйелері және технологиялары» бағдарламасы) тереңдетілген даярлық жүргізіледі.
НИЯУ МИФИ академиялық моделінің бірегейлігі іргелі теория мен Қазақстан және Ресейдің жетекші кәсіпорындарындағы практикалық тағылымдамалардың үйлесуінде.
Студенттер соңғы жылды Мәскеуде өткізіп, әлемдік деңгейдегі ғылыми-зертханалық инфрақұрылымға тікелей қол жеткізеді. Түлектерге халықаралық үлгідегі ресейлік диплом беріледі, бұл Қазақстанның жоғары білікті инженерлерге, ядрошыларға және ақпараттық қауіпсіздік мамандарына өсіп келе жатқан сұранысы жағдайында аса өзекті. Білім беру процесіне Қазақстан мен Ресей Федерациясының жетекші оқытушылары мен мамандары тартылған, бұл іргелі академиялық дайындықты практикаға бағытталған тәсілмен ұштастыруды қамтамасыз етеді.
Биыл филиалдың алғашқы түлектері түлеп ұшты – жас мамандар «Ядролық физика және технологиялар» және «Информатика және есептеу техникасы» білім беру бағдарламалары бойынша оқуды сәтті аяқтады. Түлектерге дипломдарды салтанатты жағдайда Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек тапсырды.
Біз үшін бұл жай ғана алғашқы түлектердің бітіріп шығуы емес. Бұл халықаралық серіктестік елдің стратегиялық салалары үшін кадрлар даярлауға тікелей жұмыс істейтін модельдің өміршеңдігінің дәлелі. Біздің түлектеріміз сұранысқа ие мамандар болып, Қазақстанның атом саласын, цифрлық экономикасын және ғылыми-технологиялық әлеуетін дамытуға елеулі үлес қосады.
СБПУ және ҚазҰУ: академиялық серіктестіктен бірлескен зерттеулерге дейін
ҚазҰУ халықаралық стратегиясының шығыс векторын кеңейтудегі аса маңызды белес Қытайдың инженерлік-техникалық білімінің флагмандарының бірі – ҚХР Солтүстік-Батыс политехникалық университеті (СБПУ) филиалының ашылуы болды.
2023 жылғы мамырда Қазақстан Республикасы Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ҚХР-ға мемлекеттік сапары барысында оны құру туралы түбегейлі шешім қабылданды. Екі мемлекет басшыларының қатысуымен тарихи келісімге қол қойылды, ал 2023 жылғы 12 қазанда филиал Алматыда ҚазҰУ базасында ресми түрде жұмысын бастады.
Бүгінде СБПУ филиалы: «Электроника және коммуникациялық технологиялар», «Материалтану және инженерия» және «Компьютерлік ғылымдар және технологиялар» негізгі технологиялық салалар бойынша жоғары білікті магистранттарды дайындайды.
Оқыту қос дипломды модель бойынша ұйымдастырылған: бірінші жылы магистранттар Қазақстанда, екінші жылы Қытайда оқиды. Бакалавриат деңгейінде «Жасанды интеллект» серпінді бағдарламасы да (1+1 форматында) табысты іске асырылуда.
Филиалдың көрсеткіштері серпінді өсуді көрсетеді: 2025-2026 оқу жылында студенттер қатарына 106 адам қосылды, ал білім алушылардың жалпы контингенті 150 адамға жетті. 2026 жылғы шілдеде магистранттардың екінші ағымы сәтті түлеп (36 маман) шықты.
Бұл ретте СБПУ филиалы тек оқу бөлімшесі шеңберінен тез асып, біртіндеп ғылыми-технологиялық хабқа айналуда. ҚазҰУ базасындағы шетелдік университеттер филиалдарының қызметі тек білім беру процесімен шектелмейтіні біз үшін өте маңызды. Біз оларды бірлескен зерттеулер, технологиялар трансфері, кадрлар даярлау және халықаралық ғылыми-инновациялық жобаларды іске асыру орталықтарына айналдыруға ұмтыламыз.
Негізгі жетістіктердің арасында бірлескен микроспутниктік зерттеулер бар. 2024 жылғы шілдеде қол қойылған келісім ғарышты зерттеудің және инженерлік спутниктік шешімдерді әзірлеудің негізін қалады. Сондай-ақ мамандар даярлау және 6G-ді қоса алғанда, жаңа буындағы байланыс технологияларын дамыту үшін 5G/5.5G коммуникациялық технологиялар зертханасы құрылды.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ халықаралық филиалдық желісінің болашағы цифрлық инновацияларды ауқымды енгізумен тығыз байланысты. Бүгінде университет генеративті нейрожелілер құралдарын, онлайн-прокторингтің өз жүйесі Farabi Proctoring-ті және Farabi-Ask зияткерлік көмекшісін белсенді қолданып отыр, сондай-ақ 30-дан астам жаппай ашық онлайн курсты (ЖАОК) дамытуда. Алдыңғы қатарлы IT-сервистердің және халықаралық академиялық қатысудың синергиясы икемді трансшекаралық білім беру кеңістігін қалыптастырады.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың шетелдік филиалдары және біздің университет базасындағы әлемдік ғылыми алпауыттардың филиалдары – жоғары білім трансшекаралық, ғылыми-зерттеушілік, цифрлық және терең практикаға бағытталған болашақ университеті моделінің айқын көрінісі.
Жансейіт ТҮЙМЕБАЕВ,
Әл-Фараби атындағы
Қазақ ұлттық университетінің
Басқарма төрағасы – ректоры
АННОТАЦИЯ
Трансграничное сотрудничество КазНУ имени аль-Фараби формирует устойчивую международную академическую экосистему, в которой импорт передовых зарубежных практик сочетается с экспортом казахстанского образования. Университет активно развивает филиальную сеть за рубежом, а также выступает базой для филиалов известных вузов КНР и Российской Федерации.
Comments