Kumon әдістемесін білім беру процесіне енгізу

Халықаралық стандарттарға бағдарланған Қазақстанның білім беру жүйесі білім алушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру үшін тиімді құралдарды қолданудың табысты тәжірибесін қабылдауда. Бұл бағыттағы инновациялық шешімдердің бірі Астана қаласындағы № 109 жалпы білім беретін мектеп базасында жапондық Kumon (Кумон) әдістемесін енгізу болды. Ағымдағы жылдың тамыз айынан бастап мекемеде педагогтерге арналған теориялық-практикалық семинарлар мен ата-аналар арасындағы ауқымды түсіндіру науқанын қамтитын жүйелі жұмыс өрістетілді. Бүгінгі таңда Кумон элементтерін қолданатын практикалық сабақтар оқушылардың күнделікті оқу қызметіне енгізілген.

Көптеген отбасылар мектеп жасына дейінгі және кіші мектеп жасындағы балалардың ересектердің көмегінсіз тапсырмаларды сенімсіз орындауы, зейінін тұрақтандыруда қиындықтарға тап болуы және қиындықтар кезінде қызығушылығын тез жоғалтуы сияқты мәселелермен бетпе-бет келеді. Бұл жағдай жапондық математика пәнінің мұғалімі Тору Кумонның да басынан өткен. Тору Кумон ұлы Такешидің осы пәннен үнемі нашар баға әкелетінін және тапсырмаларды әрең орындайтынын байқағаннан кейін балаларды математикаға оқытумен байыпты айналыса бастады. Әкесі баласы өзі шешуі тиіс қарапайым тапсырмаларды жеке қағаз парақтарында құрастыра бастады.

Бастапқы кезеңнің басты мақсаты – ұлына өз күшіне деген сенімділік ұялату және материал күрделенген кезде берілмеуге ынталандыру болды. Тору жүктемені біртіндеп әрі бірқалыпты арттырып отырды. Нәтижесінде оның ұлы артық күйзеліссіз, тіпті ең күрделі математикалық есептеулердің өзін өте тез шығаруды үйренді.

Бұл үйдегі әдістеменің табысы басқа ата-аналардың да назарын аударды, сөйтіп 1956 жылы Осакада Кумонның тәсілін қолданған балаларға арналған алғашқы мамандандырылған дамыту орталығы ашылды. Тағы екі жылдан кейін, 1958 жылы педагог өзінің Білім беру институтын ашты, ол бүгінгі күнге дейін табысты жұмыс істеп келеді.

Кумон әдістемесі – білім алушыға жеке қарқында жұмыс істеуге және дамуға мүмкіндік беретін халықаралық бағдарлама. Ол әр баланың деңгейіне сәйкес келетін тапсырмаларды ұсына отырып, кішігірім қадамдар арқылы қарапайымнан күрделіге қарай ілгерілеуімен ерекшеленеді. Білім алушы күн сайын белгілі бір көлемдегі тапсырмаларды орындайды, осылайша өз білімін үнемі жетілдіріп отырады.

Кумон әдісі қазіргі жағдайда, балаларға тек білімді игеріп қана қоймай, сонымен қатар дербестікті, зейінді шоғырландыруды және жүйелі оқу дағдысын дамыту қажет болған кезде әсіресе өзекті. Жапон балалары есептерді калькулятордан да жылдам әрі күлімсіреп отырып шығарады дейді. Ендеше, дәл осы жүйені Астананың қарапайым мектебіне енгізсек ше?

КУМОН МЕТОДОЛОГИЯСЫ

Кумонның жекелендірілген әдістемесі шағын қадамдарды орындау арқылы біртіндеп ілгерілеуді көздейді. Оны енгізе отырып, біз оқушылардың математикалық сауаттылығын арттыруға, олардың есептеу дағдыларын автоматтандыруға және ақпаратты өңдеу процестерін жылдамдатуға бағдарланамыз.

Бағдарлама әр оқушының жақын арадағы даму аймағына сәйкес келетін тапсырмаларды ұсына отырып, оның өзекті дайындық деңгейіне бейімделеді.

Бағдарламаның әдіснамалық артықшылықтарының қатарында оның жоғары вариативтілігі мен баланың жеке ерекшеліктеріне бейімделгіштігін атап өткен жөн. Сонымен қатар, ол өзін-өзі ұйымдастыру дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі, оқуға деген жауапкершілікті ұялатады, сондай-ақ күнделікті қайталанатын тапсырмаларды орындау кезінде зейіннің тұрақтылығы мен ұқыптылықты дамытады.

Қатаң мөлшерленген жаттығулар көлемін күнделікті орындау балада жүйелі еңбек етуге және тұрақты түрде өзін-өзі жетілдіруге деген тұрақты дағдыны қалыптастырады.

Оқу жылы барысында білім алушылармен арифметикалық амалдарды (қосу, азайту, көбейту, бөлу) автоматтылық деңгейіне дейін пысықтауға, ментальды арифметика және логикалық ойлау дағдыларын жетілдіруге бағытталған тұрақты сабақтар өткізілді.

Педагогикалық бақылау орындалған кезеңдерді күнделікті бағалауды және әр оқушының жеке ілгерілеуін тіркеуді қамтиды.

Жоғары мотивацияны қолдау үшін рейтингтік жүйе енгізілді: апта сайын көшбасшылар анықталып, олар атаулы дипломдармен марапатталады, бұл салауатты оқу бәсекелестігін қалыптастыруға ықпал етеді.

Кумон жүйесінің элементтерін қолдану практикасы тұрақты оң динамиканы көрсетіп отыр.

Оқушылардың типтік есептеу тапсырмаларын шешу жылдамдығы айтарлықтай өсті. Тапсырмаларды орындау кезінде зейін қою және дербестік артты. Сабақтардағы танымдық белсенділік өсіп, математиканы эмоционалды қабылдау жақсарды. Тоқсандық және бақылау кесінділерінің қорытындысы бойынша білім сапасының көрсеткіштері жоғарылады.

Алынған мәліметтер Кумон жүйесі бойынша базалық дағдыларды жүйелі түрде жаттықтыру күрделі математикалық тұжырымдамаларды одан әрі зерделеу үшін берік іргетас құратынын, сондай-ақ оқушылардың когнитивті саласының жалпы дамуына оң әсер ететінін көрсетеді. Кумон әдісі өз күшіне деген сенімділікті қалыптастыруға, табандылықты, өзін-өзі ұстауды және тұрақты оқу мотивациясын дамытуға көмектеседі. Бағдарлама оқуда, жазуда, санауда, логикалық ойлауда және ұсақ моторикада базалық дағдыларды дамытуға ықпал етіп, мектепте табысты оқу үшін берік негіз жасайды. Тұрақты сабақтар жаңа тапсырмалар алдындағы мазасыздықты азайтады, баланы шешімдерді өз бетінше табуға және бастаған істі аяғына дейін жеткізуге үйретеді.

Педагог Жанар Жұмаеваның Кумон әдісі бойынша жұмысының практикалық нәтижелері:

«Күнделікті қысқа сабақтардың арқасында менің оқушыларым күрделі тақырыптарды меңгеріп қана қоймай, өз күштеріне деген сенімділікке ие болады. Тапсырмалардың ойластырылған құрылымы әр балаға қателік жіберу қорқынышын болдырмай, өз қарқынымен қозғалуға мүмкіндік береді. Бұл әдістеме білім сапасын арттыруға әсер етеді.

1. Сапалық өсу көрсеткіштері: 

• Есептеу жылдамдығы.

• Стандартты арифметикалық операцияларды орындау уақытын 30–50%-ға қысқарту.

• Дағдыны автоматтандыру есебінен қателер санын азайту.

2. Оқытудағы сапалық өзгерістер:

• Базалық операцияларды автоматтылыққа дейін жеткізу (қосу, азайту, көбейту, бөлшектер).

• Өзін-өзі оқыту дағдыларын дамыту.

3. Сараланған тәсіл:

• Мықты оқушылар пәнге деген қызығушылығын сақтай отырып, алға кетеді.

• ЕБҚ (ерекше білім беру қажеттілігі) бар немесе білімінде олқылықтары бар оқушылар жайлылық нүктесіне оралады, бұл пәннен қорқуды болдырмайды және біртіндеп олардың нәтижелерін теңестіреді.

4. Психологиялық аспект және мотивация:

• Күнделікті қолжетімді тапсырмаларды орындау өз күшіне деген сенімділікті қалыптастырады. Оқушы бақылау жұмыстарынан қорқуды қояды.

• Жүйелілік (тіпті күніне 10-15 минуттан) жүйелі еңбекке үйретеді, бұл барлық мектеп пәндерін оқуға оң әсер етеді.

5. Үлгерімнің артуы:

	1 тоқсан	2 тоқсан	3 тоқсан
Білім сапасының пайызы	66,67	72,22	88,89
Пән бойынша орташа балл	3,89	4	4,33

Қалай педагог ретінде мен KUMON жобасына менің тәжірибемде таптырмас көмекшіге айналған бірегей оқыту жүйесін құрғаны үшін шынайы алғысымды білдіргім келеді. Оқу процесін тиімді және шабыттандыратын сапалы құралдар үшін рахмет!»

Қазақстандық мектептердің білім беру кеңістігіне халықаралық Кумон әдістемесін енгізу уақыт талабына жауап беретін перспективалы бастама болып табылады. Осы бағдарламаға енгізілген жүйелі тәсіл академиялық үлгерімді арттырып қана қоймайды, сонымен қатар балалардың бойында мақсаткерлік, табандылық және өз күшіне деген сенімділік сияқты маңызды қасиеттерді тәрбиелейді. Бұл тәжірибені одан әрі пайдалану әр баланың жеке әлеуетін барынша ашуға және қазіргі жаһанданған әлем жағдайында бәсекеге қабілетті тұлғаны дайындауға мүмкіндік береді.

Жанар ЕРМҰХАМБЕТОВА,

Мақпал ЖЕҢІСОВА,

Жанар ЖҰМАЕВА,

Астана қ. № 109 ЖББМ

Редактор Татьяна Баканова

---

АННОТАЦИЯ

Мақалада Астана қаласының № 109 орта мектебі негізінде жапондық Кумон білім беру әдістемесін енгізудің алғашқы қазақстандық тәжірибесі ұсынылған. Бағдарламаның тұжырымдамалық негіздері ашылып, автор оның артықшылықтары туралы баяндайды, оқушылармен жұмысты ұйымдастыруды, педагогикалық мониторинг жүйесін және мектеп оқушыларын ынталандыру тәсілдерін сипаттайды. Материал баланың әлеуетін дамытудың тиімді жолдарын іздейтін педагогтерге, әдіскерлерге, мектеп басшыларына және ата-аналарға арналған.