Дәстүрлі құндылықтарды тәрбиелеу: балабақша мен ата-ана

Ұлттық бірегейлікті сақтау және дәстүрлі құндылықтарды жас ұрпаққа жеткізу – отбасы мен мектепке дейінгі мекеменің ортақ міндеті. Балабақша мен отбасы – баланың болашағы өзара келісілген жұмысқа байланысты болатын екі басты институт. Тәжірибе көрсеткендей, барлық ата-аналар да тәрбие үдерісіне белсенді әрі мағыналы түрде қатысуға дайын емес. Заңды сұрақ туындайды: мектепке дейінгі ұйым мен отбасы арасында тиімді диалогты қалай құруға болады? Ұлттық дәстүрлерді ресми іс-шара емес, күнделікті өмірдің тірі тәжірибесіне қалай айналдыруға болады?

Тәрбиенің басты мақсаты – өскелең ұрпақ бойында игі дәстүрлерді сақтау, нығайту және дамыту, сондай-ақ ата-бабалардан қалған рухани тәжірибені жеткізу. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына сәйкес, ата-аналар балалардың дамуына, қауіпсіздігіне және тәрбиесіне жауапты. Қазіргі таңда ата-аналар білім беру ұйымдарынан ашықтықты, қолдауды және серіктестікті күтеді. Алайда, тәжірибе көрсеткендей, барлық ата-аналар да бала тәрбиесіне белсенді әрі саналы түрде қатысуға дайын емес. Көбісі уақыттың жетіспеушілігін, педагогикалық білімнің жоқтығын айтады немесе балабақша өміріндегі өз рөлін көрмейді. Осыған байланысты мектепке дейінгі ұйымдар отбасымен өзара әрекеттесудің тиімді, икемді және ынталандыратын нысандарын үнемі іздестіруде. Балабақшада «Біртұтас тәрбие» бағдарламасы белсенді түрде енгізілуде. Педагогтар ұлттық мерекелерді ұйымдастыруды, тақырыптық сабақтар өткізуді, шығармашылық байқауларды және ата-аналармен бірлескен іс-шараларды қамтитын жүйелі жұмыс жүргізуде.

Балабақша мен отбасы арасындағы ынтымақтастық жүйесін құру тек қалаулы ғана емес, стратегиялық қажетті жұмыс бағытына айналуда.

Әр баланың дамуы оның жеке ерекшеліктерін ескере отырып, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде жүзеге асырылуы тиіс, бірақ қазіргі жағдайда бұған елеулі кедергілер бар. Балалардың гаджеттерге тәуелділігі, сыртқы ақпараттың бақыланбайтын ағыны дәстүрлі мәдениеттен ажырауға әкеліп соғады. Балалардың назарын басқа арнаға бұру және отбасының ықпалын күшейту мақсатында №55 «Қарақат» балабақшасында ата-аналармен тиімді өзара әрекеттесудің және балалардың өз отбасы тарихына қызығушылығын арттырудың тамаша нәтижелерін берген бірнеше жоба іске асырылды.

«Отбасылық дәстүрлер» жобасы өз отбасының тарихын бірлесіп зерттеуге бағытталған. Балалар ата-аналарымен бірге шежіре ағашын құрастырды, өз ата-бабаларының өмір тарихын білді, отбасылық фотосуреттер мен жәдігерлерді жинады. Осы жобаны іске асыру нәтижесінде ата-аналардың 64%-ы өз шежіресін жақсы білетінін атап өтті, балалардың көпшілігі өз отбасы туралы мазмұнды түрде айта алды, ата-аналардың топ өміріндегі белсенділігі 45%-дан 85%-ға дейін артты, сондай-ақ балаларда да, ересектерде де отбасылық құндылықтарға деген қызығушылық айтарлықтай күшейді.

«Әжелер мектебі» жобасы маңызды жоба болды. Тәрбиеленушілердің әжелері балабақшаға үнемі келіп, балаларға ертегілер оқыды, қандай дәстүрлі ұлттық қолөнер түрлерін меңгергенін көрсетті, балаларға жүннен киіз басу, кесте тігу, тоқу ісінің негіздерін үйретті. Бұл ұрпақтар арасындағы байланыстың нығаюына әсер етті – балалар өз әжелері мақтан тұтты, оларда ұлттық мәдениет пен қолөнерге деген тұрақты қызығушылық пайда болды.

Балабақшада дене шынықтыру сабақтары кезінде және ашық ауада белсенділік үшін ұлттық ойындарды пайдалануға үлкен көңіл бөлінеді. Балаларға «Асық», «Тақия тастамақ», «Арқан тарту» секілді ойындар қатты ұнады. Ойындар балалар ұжымындағы өзара қарым-қатынасты жақсартуға, ұжымдық ойын мен өзара әрекеттесудің тұрақты дағдыларын қалыптастыруға, балаларды бос уақытын мазмұнды және белсенді өткізуге үйретуге, демек, олардың гаджеттерге тәуелділігін төмендетуге мүмкіндік береді.

«Бір күн – ата-анамен бірге» жобасы ерекше назар аударуға лайық. Ата-аналар педагогтармен тең дәрежеде балалар ұжымының өміріне қатысады. Олар сабақтар өткізеді, іс-шараларды ұйымдастыруға көмектеседі, балалармен ойнайды. Осындай серіктестік форматтағы жұмыстың нәтижесінде ата-аналардың балабақша өміріне деген қызығушылығының айтарлықтай артқаны және педагогтар мен ата-аналар арасындағы сенімнің нығайғаны байқалды.

Бұдан басқа, педагогтар ата-аналардың педагогикалық сауаттылығын арттыру үшін балаларды үй жағдайында тәрбиелеу мен дамыту бойынша практикалық ұсыныстары бар тақырыптық бейнероликтер жасайды. Осылайша педагогтардың беделі артып, отбасы мен балабақша арасындағы байланыс нығаяды.

Жүйелі жұмыс балабақша мен отбасы арасындағы серіктестікті айтарлықтай нығайтады.

Жүргізілген жұмыстың тиімділігін бағалау үшін сауалнама жүргізілді, оған 108 ата-ана қатысты. Нәтижелер көрсеткендей, ата-аналардың 64%-ы өз шежіресін жақсы біледі, 78%-ы отбасылық дәстүрлерді сақтайды, ал 80%-ы басқа аймақтардан көшіп келген. Сонымен қатар, ата-аналардың көпшілігі өз балаларының отбасылық және ұлттық дәстүрлерді жалғастыруын қалайтынын білдірді. Бұл деректер отбасылық тәрбиенің жоғары маңыздылығын және оны мектепке дейінгі ұйым тарапынан жүйелі қолдаудың өзекті қажеттілігін сенімді түрде көрсетеді.

Жұмыс барысында белгілі бір қиындықтар анықталды, олардың ішінде ең маңыздылары ата-аналардың уақытының жетіспеушілігі, олардың төмен белсенділігі және ұлттық тәрбие мәселелеріне жеткіліксіз қызығушылығы болды. Осы қиындықтарды еңсеру үшін келесі шешімдер ұсынылды және сәтті апробацияланды: өзара әрекеттесудің икемді форматтарын қолдану (кешкі кездесулер, онлайн-кеңестер, демалыс күндері өткізілетін іс-шаралар), ынталандыру тәсілдерін енгізу (алғыс хаттар, белсенді отбасыларды жария түрде тану, «Жыл отбасы» фотогалереясын құру), сондай-ақ ата-аналарды олардың қатысуының нақты оң нәтижелерін көрсету арқылы тарту (балалар жұмыстарының көрмелері, отбасылардың қатысуымен мерекелік концерттер).

Алынған нәтижелер ұлттық тәрбие үдерісінде педагог пен ата-ананың бірлескен, үйлестірілген әрекеттері ғана сапалы, тұрақты және ұзақ мерзімді нәтижеге әкелетінін сенімді дәлелдейді. Ата-аналармен тиімді өзара әрекеттесу педагогтардың кәсіби құзыреттілігін дамытудың ең маңызды шарты болып табылады.

Балабақша мен отбасы арасындағы серіктестікті нығайту балалардың ұлттық құндылықтарға деген қызығушылығын арттырады, ал ата-аналар пассивті бақылаушылардан тәрбие үдерісінің белсенді қатысушыларына айналады.

А. И. ДИНТАЕВА,

Астана қаласы № 55 «Қарақат» балабақшасының

меңгерушісінің міндетін атқарушы

Редактор Татьяна Баканова

---

АНДАТПА

На основе анализа практической деятельности детского сада № 55 «Қарақат» города Астаны автор показывает, как системное внедрение проектов, направленных на работу с семьей, повышает педагогическую грамотность родителей и их вовлеченность в воспитание детей, а также значительно укрепляет доверие между педагогами и семьями воспитанников. В статье также анализируются типичные трудности, с которыми сталкиваются детские сады в работе с родителями, и предлагаются конкретные пути их преодоления. Материал может служить практическим руководством для руководителей и педагогов дошкольных организаций.