Экологиялық сана бір күнде қалыптаспайды. Ол баланың терезе алдында шырылдаған торғайды алғаш рет байқағандағы немесе жемсалғышқа өз қолымен жарма сепкендегі алғашқы шынайы сезімдерінен бастау алады. Дәл мектеп жасына дейінгі кезеңде қоршаған ортаға деген ұқыпты көзқарастың іргетасы қаланады, сондықтан мектепке даярлық тобы табиғатты қорғау туралы дерексіз ұғымдар нақты сипатқа ие болатын дәл сол «экологиялық стартқа» айналады.

Табиғатты қорғау, қоршаған ортаға ұқыпты қарау – әрбір адамның азаматтық парызы, сондықтан бұл бағыттағы тәрбиені ерте жастан бастау керек. Экологиялық тәрбиенің маңызды міндеттерінің бірі – балаларға туған өлкенің флорасы мен фаунасы туралы түсінік беру.

Экологиялық тәрбиенің арқасында балалар табиғатты аялауды үйренеді; қоршаған ортаны қорғаудың маңыздылығын түсінеді; жануарлар мен құстарға жанашырлық танытады; өз әрекеттерінің табиғатқа тигізетін әсерін ұғына бастайды.

Бұл мақалада біз құстардың табиғаттың бір бөлігі екені туралы білімді балаларға қалай жеткізетінімізді, олардың пайдасын қалай түсіндіретінімізді және оларға қамқорлық жасауға қалай үйрететінімізді баяндаймыз.

Биыл № 46 «Самал» шипажайлық балабақшасы «Құстар – біздің досымыз» экологиялық акциясын өткізді. Бұл маңызды тәрбиелік іс-шара балалардың табиғатқа деген қызығушылығын арттырып, оларды экологиялық мәдениетке баулыды, сондай-ақ әрбір қатысушыға нақты іс-әрекеттер арқылы табиғатты қорғауға өз үлесін қосуға мүмкіндік берді.

НЕЛІКТЕН ҚҰСТАР?

Мектеп жасына дейінгі балалар өз табиғаты бойынша зерттеушілер. Олар маусымдық өзгерістерге сезімталдықпен әрекет етеді, тіршілік иелерін қызығушылықпен бақылайды және егер себеп-салдарлық байланыстар көрнекі тәжірибе арқылы берілсе, оны оңай меңгереді. Құстарға қамқорлық жасау – экологиялық тәрбиенің ең қолжетімді және тиімді құралдарының бірі: нәтиже бірден көрінеді, ал эмоционалды қайтарым жоғары. Осындай тәжірибелердің арқасында балалар бірте-бірте «Бұл не?» деген сұрақтан «Қалай көмектесе аламын?» деген сұраққа көшеді, өз әрекеттерінің салдарын бақылауды үйренеді және тіпті кішкентай іс-әрекеттің айналасындағы әлемді өзгертетінін түсінеді.

ИДЕЯДАН НӘТИЖЕГЕ ДЕЙІН

Бұл акция табиғатты сақтауға, тұрақты дамуға және экологиялық жауапкершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған маңызды бастама болып табылады. Біз жұмысты өзара байланысты алты бағыт бойынша құрдық:

Құстардың тіршілігі туралы білім беру. Балалар Қазақстанның қанатты тұрғындарымен: олардың түрлерімен, мекендейтін жерлерімен, қоректену және ұя салу ерекшеліктерімен танысады. Осының арқасында балалар табиғаттағы әрбір тіршілік иесінің маңыздылығын түсіне бастайды.

Құстардың экологиялық рөлін түсіну. Құстар табиғаттағы тепе-теңдікті сақтайды. Әңгімелесулер мен көрнекі материалдар арқылы мектеп жасына дейінгі балалар құстардың жәндіктер санын реттейтінін және тұқымдардың таралуына қатысатынын біледі. Бұл өзара байланысты түсіну оларға қамқорлық жасауды шынайы қалау тудырады.

Практикаға бағытталған іс-әрекет. Білім іс-әрекетпен бекітіледі: балалар ұялар жасайды, жемсалғыштар құрастырады және құстарды қоректендіреді, табиғатты қорғау бойынша тақырыптық жұмыстар жасайды. Еңбек мағыналы және әлеуметтік маңызды болады.

Экологиялық жауапкершілікке тәрбиелеу. Жүйелі жұмыс балада мәңгі қалатын қасиеттерді: мейірімділікті, жанашырлықты, әлсіздерге – құс болсын, басқа тіршілік иелері болсын – қамқорлық жасай білуді қалыптастырады.

Қоғамдық қатысудың маңыздылығын арттыру. Акцияға балалар, ата-аналар және балабақша қызметкерлері тартылады. Бірлескен іс-әрекет балаларға үлкен мақсаттарға бірлесе қол жеткізілетінін көрнекі түрде көрсетеді.

Шығармашылық әлеуетті ашу. Сурет салу, құрастыру, мүсіндеу және сахналау әрбір балаға өзінің табиғатқа деген көзқарасын өзіне түсінікті тіл арқылы білдіруге мүмкіндік береді.

ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚТАРДЫҢ МАЗМҰНЫ

Барлығы дайындық кезеңінен басталады. Акцияның табысты болуы нақты ұйымдастыруға байланысты. Бастапқыда біз педагогтар арасында рөлдерді бөлдік, ата-аналармен жоспарды келістік және материалдық-техникалық базаны: қауіпсіз құралдарды, қолөнерге арналған экологиялық материалдарды, маусымға сәйкес жемдерді дайындадық. Қауіпсіздік техникасына ерекше назар аударылды: құралдармен және сырттағы барлық жұмыстар ересектердің тікелей бақылауымен өтеді, ал жабайы табиғатпен өзара әрекеттесу ережелері алдын ала талқыланады.

Акция іс-шаралары балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, қызықты және танымдық түрде өткізіледі және әрбір кезең нақты педагогикалық міндеті бар ойындық зерттеу форматында өтеді.

Құс ұялары мен жемсалғыштар жасау. Картоннан, ағаштан немесе пластик бөтелкелер, қораптар сияқты қайта өңделген материалдардан ұялар мен жемсалғыштар жасау балаларды еңбек дағдыларына үйретеді және оларға қайта өңдеу (рециклинг) және саналы тұтыну принциптері туралы түсінік береді.

Бақылау және тіркеу. Серуендер кезінде мектеп жасына дейінгі балалар құстарды бақылайды және көргендерін талқылайды: жемсалғышқа кім ұшып келгенін, өздерін қалай ұстайтынын белгілейді. Бұл олардың танымдық қабілеттері мен сөйлеуін дамытады.

Шығармашылық рефлексия. Балалар құстар туралы суреттер салады, өлеңдерді жаттайды, шағын көріністер қояды. Бұл олардың сөйлеуін, ойлауын, қиялын дамытады. Сурет салу, өлеңдерді жаттау, шағын көріністерді ойнау балаларға тақырыпты эмоциялар арқылы өткізіп, оны есте сақтауға мүмкіндік береді.

Ойын форматтары. «Құсты тап», «Құстың даусы», «Ұяны жина» эко-челлендждері жоғары мотивация деңгейін қолдайды және оқуды табиғи процеске айналдырады.

ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘДЕНИЕТТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ: ІС-ӘРЕКЕТТЕН ӘДЕТКЕ ДЕЙІН

Экологиялық мәдениет – бұл ережелер жиынтығы емес, ішкі ұстаным. Оны баланың басына сөзбен «салуға» болмайды, оны тек тұрақты практика арқылы өсіруге болады. Акция аясында балалар бірте-бірте қарапайым, бірақ маңызды принциптерді меңгереді: табиғатта қоқыс қалдырмау, ұяларды бұзбау, құстарды қорқытпау, оларды үнемі және жауапкершілікпен қоректендіру.

«Құстар – біздің достарымыз» акциясы мектеп жасына дейінгі егде жастағы экологиялық тәрбиенің бір уақытта терең әрі қуанышты болуы мүмкін екенін көрсетті. Балалар құстар туралы біліп қана қоймай, олардың нағыз қорғаушыларына айналды, олардың қолдары жақсылық жасай алатынын және кішкентай үлестің үлкен іске ұласатынын түсінді.

Бүгінгі мектеп жасына дейінгі бала – ертеңгі табиғат сақшысы. Біз оған әлемге қамқорлық жасау нақты қадамнан басталатынын неғұрлым ерте көрсетсек, ол сол болашаққа соғұрлым сенімдірек қадам басады.

Гаухар БАЙТУГЕЛОВА,

№ 46 «Самал» балабақшасы, Астана қаласы

АННОТАЦИЯ

Астана қаласының № 46 «Самал» шипажайлық балабақшасында «Құстар – біздің досымыз» экологиялық акциясын өткізу тәжірибесі үлкен маңызға ие. Автор мектеп жасына дейінгі үлкен балалардың экологиялық санасын қалыптастыру бойынша жүйелі жұмыстың мәнін ашады. Акция теориялық, практикалық және шығармашылық компоненттерді қамтитын тұтас педагогикалық бағдарлама ретінде ұсынылған. Мақала мектепке дейінгі ұйымдардың тәрбиешілеріне, әдіскерлерге және ата-аналарға арналған.